HERMAN HEIJERMANS
toneelschrijver in zijn en onze tijd

Home | De uitgave | Opzet van het project | Toneelwerken | Achtergronden | Secundair | Interactief

Navigatie

Versiegeschiedenis per toneelstuk

Zoek op de site

De website
Teksten online
Achtergronden
Secundair
Toelichting
Oeuvrelijst toneel
Versiegeschiedenis
Voornaamste bronnen
Biografische notitie
© 2015 M.G. Vonder,
contact

 

Inleiding | Bronnen | De lijst

Inleiding

Op deze pagina vindt men van alle toneelstukken, chronologisch gerangschikt, de complete ontstaans-, versie- en drukgeschiedenis. Omdat Heijermans veel aan zijn stukken bleef sleutelen, ook bij heropvoering of nieuwe drukken, zijn deze gegevens onontbeerlijk voor gedetailleerde bestudering van de werken, met name voor dramaturgen of regisseurs die een reconstructie nastreven.
De chronologische basis voor de ordening op deze pagina ligt daarmee vast: gekozen is voor de ontstaansdatum, en wel om twee redenen:

  • op die manier is de (vaak koortsachtige) werkdrift van Heijermans het best in kaart te brengen, vooral als men bedenkt dat hij naast zijn stukken ook nog zijn wekelijkse Falklandjes en soms nog een roman schreef, en vanaf het seizoen 1912-1913 ook theaterdirecteur was;
  • de ontstaansdata zijn nauwkeurig vastgelegd in de Toneelwerken 1965 op basis van aantekeningen van de auteur, en deze gegevens zijn vijftig jaar later niet meer altijd traceerbaar. Hier bouw ik dus voort op het zorgvuldige werk van de toenmalige redactie, vooral van H.H.J. de Leeuwe die de aantekeningen verzorgde (helaas zonder bronvermelding).
Op basis van eigen onderzoek heb ik Eva Bonheur voor Dageraad geplaatst en verder enkele bewerkingen toegevoegd uit de tijd dat Heijermans theaterdirecteur was en theater Carré bespeelde, tijdens en na de Eerste Wereldoorlog.

Van sommige stukken zijn versies in omloop die zodanig afwijken, dat de "oerversie" in de uitgave Toneelwerken 1965 afzonderlijk is afgedrukt onder de Aantekeningen. Dit gaat dan hoofdzakelijk om fragmenten. In twee gevallen gaan de wijzigingen echter zover, dat eigenlijk van een nieuw, althans vernieuwd stuk gesproken moet worden. Dit zijn: Ghetto (1898, geheel herzien bij de 5de druk van 1905), en Glück auf! uit 1911, waarvan Heijermans eerder al sterk afwijkende fragmenten van het eerste bedrijf had gepubliceerd (in De Nieuwe Tijd, jg. XIII, 1908, p. 117-124 en 208-216). De eenakters Ahasverus en Nummer tachtig zijn eveneens sterk bewerkt tussen 1898 en 1903.
Ook zijn van een aantal stukken bewerkingen van anderen bekend, met name voor muziektheater. Die versies worden hier eveneens vermeld. Waar mogelijk is daarbij een vindplaats aangegeven; helaas is met de opheffing van het Theaterinstituut Nederland in 2012 dit soort gegevens een stuk minder toegankelijk geworden. Het materiaal berust thans bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam.

Bronnen

Behalve aan de Toneelwerken (Amsterdam: van Oorschot 1965, drie delen met aantekeningen per deel, aangehaald als Toneelwerken I, II of III) zijn gegevens ontleend aan:
- B. Hunningher, Toneel en werkelijkheid, Rotterdam: Brusse 1947, hfdst. IV. Herman Heijermans, p. 128-261 (aangehaald als Hunn.)
- Seymour L. Flaxman, Herman Heijermans and his dramas, The Hague: Nijhoff 1954 (aangehaald als Flax.)
- Digitale catalogus Koninklijke Bibliotheek: Nederlandse Bibliografie, picarta.pica.nl, retrieved januari 2015 (aangehaald als KB)
Deze gegevens zijn voorts vergeleken met opgaven in:
- Marie Heijermans-Peers, Met Herman Heijermans in hemel en put, Amsterdam-Utrecht: Cohen's Boekhandel 1927 (aangehaald als Peers)
- Hans Goedkoop, Geluk. Het leven van Herman Heijermans, Amsterdam: De Arbeiderspers 1996 (aangehaald als Goedk.). Goedkoop geeft ook een gedetailleerde verantwoording van het archief-Heijermans in het Letterkundig Museum Den Haag, die ik hier i.h.a. overneem.
- In enkele gevallen bood verder uitkomst de Inventaris van de Stichting het Herman Heijermansfonds en de N.V. tot exploitatie der auteursrechten van wijlen Herman Heijermans (invoegnrs. 1 t/m 21), afkomstig van het Theater Instituut Nederland (aangehaald als TIN-archief). Het TIN beschikt thans ook over een digitale Theaterencyclopedie, http://wiki.theaterencyclopedie.nl/wiki/Hoofdpagina
- De vermeldingen van voorstellingen na de Tweede Wereldoorlog zijn bij lange na niet volledig, en berusten voorlopig slechts op toevallige vondsten. Na 1954 (Flaxman op basis van Hunningher) is hiernaar geen uitputtend onderzoek meer gedaan, en is men dus aangewezen op detailstudies.
- Ten overvloede schrijft Goedkoop in noot 101 bij p. 229, op p. 485, dat "Een volledig en betrouwbaar overzicht van Heijermans' buitenlandse voorstellingen ontbreekt". Behalve de werken die hier gebruikt worden, bestaat er nog een lijst "Opvoeringen toneelstukken in het buitenland", in het Letterkundig Museum archief Heijermans. Dit archief wordt in een later stadium geraadplaagd.

Vanaf 1 september 2015 worden gegevens uit de Theaterencyclopedie (Universiteit van Amsterdam/TIN) verwerkt in onderstaande opgave.

De lijst

De volgorde van de gegevens is:

  • Ontstaansdatum en eerste opvoering;
  • Versies en varianten, in enkele gevallen;
  • Drukgeschiedenis (Druk);
  • Vertalingen (Vert.; in een enkel geval ook muziekbewerking);
  • Voorstellingen voor zover bekend (Voorst.);
  • Film en audio-visueel;
  • Aantekening van de samensteller (Aant.);
  • Literatuur (Lit.)

 

  1. Dora Kremer. Drama in vier bedrijven, 1893. Geschreven winter 1891/92, Amsterdam.
    Druk: Amsterdam: Becht 1893. Herdruk in: Toneelwerken I, p. 9-82 (met inleidend woord van de auteur).
    Voorst.: Vereenigde Rotterdamsche Tooneelisten in de Groote Schouwburg te Rotterdam, prem. 25 april 1893 (regie A.J. le Gras). Na 1945: Theater van het Oosten, 24-1-1997, regie Jeroen van den Berg.
    Aant.: Heijermans was per 1 januari 1893 toneelrecensent geworden bij de pas gestarte Telegraaf en meteen een vurig bewonderaar van het naturalisme van A. Antoine's Théâtre Libre, maar Dora Kremer stamt uit zijn symbolistische periode daarvoor.
    (Lit. Hunn. 140-143; Flax. 129-133; Toneelw. I Aant. III; Goedk. 67-72).
  2. Ahasverus. Dramatische episode in één bedrijf, 1893. Geschreven april 1893 "een week voor de eerste opvoering van Dora Kremer", Toneelwerken I aant. IV.
    Druk: in de bundel Fleo, Amsterdam: Becht 1894. Tweede door HH herziene druk Amsterdam: Maatschappij voor Goede en Goedkoope lectuur 1912 ("enigszins gekuist" en met een "bijlage" van de schrijver getekend Berlijn 1911, waarin hij de mystificatie en de storm die erop volgde nogmaals weergeeft). Herdruk: Toneelwerken I, p. 83-109 (met voorw. Berlijn 1911); Ghetto & Ahasverus, eindred. Ronald Klamer, Amsterdam: HTS 2009 (naar herdruk 1912/Toneelw. I met coupures).
    Vert.: Paul Raché, Ahasver. Schauspiel in einem Aufzug, Leipzig: Reclam 1904; Fritz Ritter u. Paul Raché, Ahasver. Oper in einem Aufzug nach dem gleichnamigen Schauspiel, Berlin: Harmonie 1910; Caroline Heijermans-Houwink and J.J. Houwink, Ahasverus, a play in one act, Boston: Baker, 1934.
    Voorst.: Gez. Salon des Variétés van Kreukniet en Poolman, prem. 18 mei 1893 (regie: Henri van Kuyk). Parijs, Théâtre Libre van André Antoine, prem. 12 juni 1893 (eerste Nederlandse uitvoering in het Frans; vert. wsch. van Heijermans zelf, Goedkoop p. 443).
    Na 1945: De Nieuwe Egelantier, 1-9-1949 (met chris de la Mar, Lien de Jong e.a.); De Noorder Compagnie, 7-12-1968, regie Jaap Maarleveld; Het Toneel Speelt, 15-10-2009, regie Jaap Spijkers.
    Aant.: Goedkoop komt er ook niet uit, nt. 42 p. 4421]). In bundel Fleo gedateerd als "Maart 1893" gedurende de tournee van Antoine. Mogelijk in twee etappes: conceptie en daadwerkelijk schrijven?
    (Lit.: Marie Peers p. 12-15 schrijft niet of het in Berlijn gespeeld is, Flaxman wel: in Das neue Theater, seizoen 1908-1909 (p. 64-67 en noot p. 240); voorts Hunn. 143-145; Toneelw. I Aant. IV; Goedk. 68-76 en nt. 442-443; Teksteditie).
  3. Ego. Opstands-fantasie, 1894. Oorspr.: Vorstendroom, fantasie. Gedateerd: januari-februari 1894 (eigenlijk eind 1893).
    Druk: in Nederland 1896, p. 173-207; met coupure van het eerste deel opnieuw in De Jonge Gids II (1898-99) p. 773-778; Toneelwerken I, p. 111-119; Krommenie: NVA 2003.
    Voorst.: Opgedragen aan Jacqueline Royaards-Spoor, maar nooit gespeeld.
    Aant.: Goedkoop noemt Ego of Vorstendroom nergens, wel Fleo uit dezelfde tijd.
    (Lit. Hunn. 146-147; Flax. 188-189; Toneelw. I Aant. IV-VIII met 1e deel)
  4. De zeven vette dagen. Blijspel-ontwerp, 1896. Geschreven in november 1896.
    Druk: als Falkland-schets in De Telegraaf, 7 november 1896. Herdruk in: Schetsen. Deel II, Amsterdam: Becht, 1898; Toneelwerken I, p. 121-128; Krommenie: NVA 2003.
    Voorst.: Toneelgroep De Appel, 14 maart 1980, regie Christiaan Nortier.
    (Lit. Flax. 102; Toneelw. I Aant. VIII)
  5. Puntje. Politieke scherts in één bedrijf, 1898. Gedateerd 15 maart 1898.
    Druk: in: De Jonge Gids, jg. I, 1897-98 p. 573-588; 2e druk in: Drie Tooneelstukjes, Amsterdam: Buys 1899; in: Toneelwerken I, p. 129-151 en aangehaald in voorwoord van Ghetto, ald. p. 177; Krommenie: NVA 2002.
    Vert.: Fries O. Spoelstra Puntsje : politike koartswyl yn ien bidriuw, Drachten: St.U.F.T 1978.
    Voorst.: te Amsterdam, 9 april 1898; door de Nederlandsche Tooneelvereeniging in de Hollandsche Schouwburg te Amsterdam, februari 1902 (nastukje bij Ora et labora).
    Aant.: Heijermans was gevraagd voor de laatste avond van het Paascongres van de SDAP een "politiek tooneelstukje te maken, nogal moppig, grappige situaties erin enz.", vooral niet langer dan een half uur, en weinig personen, "een of twee damesrollen, één is nog beter". (Goedk. p. 170; die damesrol werd trouwens vertolkt door Marie Peers). Het gelegenheidsstukje werd aanleiding voor een beroepscontract, want Mari J. Ternooy Apèl, de enige niet-dilettant van de cast, vroeg hem dadelijk om een stuk over het Joodse milieu voor de Nederlandsche Tooneelvereeniging.
    (Lit. Hunn. 148-149; Flax. 80-82; Toneelw. I Aant. VIII-IX; Goedk. 170-71)
  6. Het antwoord. Dramatische episode in één bedrijf, 1898. Gedateerd 19 april 1898.
    Druk: De Jonge Gids, jg. I, 1897-98, p. 729 e.v.; herdruk in: Toneelwerken I, p. 153-167; Krommenie: NVA 2002.
    Vert.: Fries D. Visser It Antwurd, Drachten: St.U.F.T. 1978.
    Voorst.: nooit gespeeld door het beroepstoneel. Een groot aantal (korte) eenakters werd in 1978 bijeengebracht door de Stichting Ûtjowery Frysk Toaniel.
    (Lit. Hunn. 149-150; Flax. 82-84; Toneelw. I Aant. IX)
  7. Het testament. Blijspel-ontwerp, 1898. Gedateerd 6 augustus 1898.
    Druk: als Falkland-schets in De Telegraaf, 20 augustus 1898; herdruk in: Schetsen. Deel IV, Amsterdam: Becht 1900, p. 156-161; Toneelwerken I p. 169-174; Krommenie: NVA 2000.
    Voorst.: niet gespeeld.
    (Lit. Flax. 162; Toneelw. I Aant. IX)
  8. Ghetto. Een toneelspel in drie bedrijven, 1898.
    Oorspr.: Ghetto. Burgerlijk drama in 3 bedrijven. Geschreven 15 september tot 9 november 1898 te Amsterdam (Goedk. p. 162). Geheel herzien 1905.
    Druk: Amsterdam: van Looy 1899; herziene versie van bedrijf II, toneel 1 afz. in: De Nieuwe Tijd 1906, p. 365-369; 5e geheel herziene druk in: Verzamelde Tooneelspelen en opstellen-over-tooneel II, Amsterdam: van Looy 1911; id. 6de druk met begeleidend woord, 1925; in: Toneelwerken I, p. 175-241 (m. opm. 2e versie) en Aant. p. X-XXIX (bevat ald. de eerste versie); Den Haag: Ned. Ver. Amateurtoneel, 2004; Ghetto & Ahasverus, eindred. Ronald Klamer, Amsterdam: HTS 2009.
    Vert.: Eng. C.B. Fernald (freely adapted by -), Ghetto, a drama in four acts, London: Heinemann, 1899; Du. Paul Raché, Ghetto. Schauspiel in drei Aufzügen, Leipzig: Reclam, 1900?; Franziska de Graaff, Ghetto, ein Trauerspiel in 3 Aufzügen, Leipzig: Koehler, 1903; vert.? met Der Pantzer, Berlin: Fleischel, 1905 en als Schauspiele IV, 1909; Fra. Jacques Lemaire et J. Schürmann, Ghetto, pièce en trois actes (adaptation), Paris: Stock, 1901.
    Voorst.: Ned. Tooneelvereeniging in de Hollandsche Schouwburg Amsterdam, prem. 24 december 1898 (regie Henri van Kuyk); aug. 1899 reeds 105 opvoeringen. Sept. 1899 te Londen in slechte bewerking met sterk veranderd slot (nieuw 4e bedrijf!); New York 15 sept. 1905; Parijs 18 maart 1901; Berlijn 1904, in herziene versie 11 november 1905 (regie Otto Brahm), 1 oktober 1906; St. Petersburg april 1906; Riga 1910; verboden in Oostenrijk 1901. Latere voorst. in Nederland: tot 1912 Ned. Tooneelvereen., 1918 Hollandsch Tooneel, 1925 ensemble Louis de Vries (ook 1927 te Parijs), 1927 Amsterdamsch Tooneel dir. Verkade-Van Dalsum.
    Aant.: Onduidelijk blijft van wie de Du. vertaling 1905 afkomstig is, aangezien beide Leipziger vert. dateren van daarvoor, en dus van de oude versie zijn.
    (Lit. Heijermans-Peers 1927 p. 85 e.v., Hunningher 1947 p. 150-156, Flaxman 1954 p. 67-73 e.v., Toneelwerken I Aant. X-XXIX; Goedk. 170-182, nt. 467-473; H. van Neck-Yoder Dramatizations of social change, Den Haag etc. 1978, p. 5-19)
  9. Nummer tachtig. Dramatische fantasie in één bedrijf, 1898.
    Oorspr.: geschreven in november 1898 te Amsterdam, met ondertitel Een schets voor het volk. Herzien met nwe. ondert. 1903.
    Druk: in De Jonge Gids jg. II, 1898-1899, p. 621-629 (met portret min. Cort van der Linden + citaat: "De celstraf is naar mijn mening de beste gevangenisstraf". (* Met celstraf moet isoleercel bedoeld zijn; hechtenis was een lichtere vorm van vrijheidsbenemende straf); herziene druk als Dramatische fantasie in een bedrijf, Amsterdam: Mij. voor goede en goedkoope Lectuur, 1912; in: Toneelwerken I, p. 243-255 en Aant. XXIX-XXX.
    Vert.: Fries Renze Westra, Romke Toering en Marijke Geertsma Nûmer tachtich : dramatyske fantasij yn ien bidriuw, Drachten, St.U.F.T., 1978.
    Voorst.: Brondgeest-Ensemble in de Tivoli-Schouwburg te Rotterdam, prem. 2 november 1903 (regie Henri Brondgeest), in programma Menschen en Kleuters met Het Kind en Het Kamerschut. (Lit. Hunn. 157; Flax. 84-86)
  10. De onbekende. Dramatische schets voor het volk, 1899. Gedateerd jan. 1899.
    Druk: in De Jonge Gids jg. II, 1898-1899, p. 703-710. Herdruk in: Drie Tooneelstukjes, Amsterdam: Buys, 1899 (met Puntje en Het Antwoord); Toneelw. I p. 257-269 en Aant. XXX.
    Vert.: Fries Tj.P. Zijlstra De ûnbikende: dramatyske skets foar it folk, Leeuwarden: De Terp, 1978.
    Voorst.: niet gespeeld. (Lit. Hunn. 156; Flax. 88-89)
  11. De machien. Een volksdrama, 1899
  12. . Geschreven juni 1899 te Muiderberg.
    Druk: in De Jonge Gids jg. III, 1899-1900, p. 2-13; herdruk in Tooneel-Studies I, Bussum: Van Dishoeck, 1904 (met Buren en Saltimbank); Toneelw. I, p. 271-286 en Aant. XXX.
    Vert.: Fries F. de Vries De masine: toanielstik yn ien bidriuw, Drachten: St.U.F.T., 1978 Voorst.: niet gespeeld.
  13. Het zevende gebod. Burgerlijke-zeden komedie in vier bedrijven, 1899. Geschreven 9 oktober tot 8 december 1899 te Amsterdam; voorwoord gedateerd maart 1900.
    Druk: fragment (3e bedrijf, toneel 4-9) in: De Jonge Gids jg. III, 1899-1900, p. 429-435; als geheel: Amsterdam: Van Looy, 1900; 6e druk (ald., 1920), gedigital. KB; in Toneelw. I, p. 287-366.
    Vert.: Du. E. Soltau Das siebente Gebot, übers. und bearb.; Ru. Sed'maya na-poved', Yalta: Knigoizd "Dzhalita", 1904.
    Voorst.: Ned. Tooneelvereen. in de Holl. Schouwburg Amsterdam, prem. 23-12-1899 (regie Henri de Vries); 94e opv. 23-12-1900 daags voor prem. Op Hoop van Zegen; Antwerpen 1903; door de Ned. T. Ver. in Berlijn 1908; 189e opv. 1911; Moskou theater Korsch 1914; Ensemble De Boer-van Rijk 1936. (Lit. Hunn. 158-162; Flax. 134-140, nt. 246, 256; Goedk. 189-191; Toneelw. I Aant. XXX-XXXI)
    * Over het zevende gebod zijn de wereldgodsdiensten het eens: "Gij zult niet echtbreken".
  14. Eén mei. Dramatische schets in één bedrijf, 1900
  15. Geschreven april 1900 te Amsterdam.
    Druk: in De Jonge Gids jg. III, 1899-1900, p. 681-692; als boek Amsterdam: Mij. voor goede en goedkoope Lectuur, 1900; in Toneelw. I, p. 367-383.
    Voorst.: "begin 1900 voor een arbeiderstoneelvereniging". (Lit. Hunn. 162-3; Flax. 91; Toneelw. I Aant. XXXI).
  16. Op hoop van zegen. Spel van de zee in vier bedrijven, 1900. Geschreven oktober tot december 1900 (Toneelw. geeft naar Heijermans zelf 15 oktober tot 9 december, Hunn. p. 169 zegt dat de eerste bedrijven pas op 5 december, het laatste bedrijf pas 7 dagen voor de première werd ingeleverd, zij het zonder bron).
    Versies en varianten:
    Souffleursboek, 1900-1920 (typoscript met coupures). In: Inventaris van het archief van Herman Heijermans (TIN-archief Heijermans), invoegnr. 15.
    Druk: fragment eerste bedrijf in De Jonge Gids IV (1900-1901), p. 133-153; als geheel Amsterdam: Van Looy 1901, 6e druk 1914 gedigital. UBA, 9e dr. 1929; Amsterdam: Querido, 1949 (10de druk 1938 gedigital. KB, 29e druk 1984); Toneelw. I p. 385-461; Amsterdam: Patty Voorsmit, 1986, keerdruk met: Op hoop van zegen, scenario door Karin Loomans (Bulkboek); Allard Schröder, Herman Heijermans' "Op hoop van zegen", naar het filmscript van Karin Loomans, Amsterdam: Elsevier, 1986; ed. Hans van den Bergh, Amsterdam: Amsterdam University Press, 1995 (ook in reeks Alfa en electronisch); Alkmaar: Vink, 1995; Leeuwarden: St.U.F.T., 1996; Krommenie: Ned. Ver. Am.theater (bew. Peter van Bokhorst), 2002; Krommenie: Ned Ver. Am.theater, 2004; Amsterdam: Het Toneel Speelt, 2009; ed. Maarten Vonder (authentieke speelversie naar souffleursboek), Amsterdam: DNTB tekst #300, 2015
    Vert.: Du. O. van Bergh Die Hoffnung auf Segen: eine Fischer-Tragödie, Halle a.d. Saale: Hendel 1901 (ongeautoriseerd); Franziska de Graaff Die Hoffnung, Berlin/Leipzig: Koehler 1901, heruitg. Leipzig: Reclam 1905 (Universal-Bibliothek); Fra. Jacques Lemaire et J. Schürmann, La bonne espérance, jeu de la mer en quatre actes Paris: Librairie théatrale 1902; Eng. Harriet Gampert Higgins The Good Hope, in: The Drama II, (Nov. 1912), p. 16-104; Ashley Dukes Good Hope. Drama, in four acts, from the Dutch, with an essay on the plays of Herman Heijermans, Chicago: Sergel 1912, heruitg. Chicago: Dramatic Publishing Co., 1928?; Christopher St. John (pseud. Christabel Marshall?) The Good Hope: a play in four acts, Londen 1921; Lilian Saunders and Caroline Heijermans-Houwink The Good Hope ("only authorized translation" Flax. 257) New York: French, 1928?; Tjech. O.S. Vetti, Nadeje : hra z námorí o 4 dejstvích, Praag: Simacek 1902; Pools Nadzieja : dramat rybacki w czterech obrazach, Lwow: Altenberg, 1902; Lets: Janson, Ceribu uz Svetibu, Riga: Universala Biblioteka nr. 30; plat-Duits E. Korman Verloirene Hofenung. Piese vun holendischn Fischer-Lebn in 4 Aktn Warsche 1922 (2e Oifl.); Fries: Pyt en Tryntjse van der Zee, Op hoop fan zegen, toanielstik fan de see yn fjouwer bedriuwen út 1900, St. U.F.T. 1996; Jan Schotanus en Baukje Wytsma, Op hoop fan segen, ferhaal fan de see yn fjouwer bedriuwen, Easterwierrum: DAT tekstburo, 2004; voorts vert. in Russisch.
    Bew. voor muziekdrama: Charles Grelinger (muziek) Die Hoffnung auf Segen. Musikdrama in vier Akten nach dem gleichnamigen Schauspiel von Herman Heyermanns jun., revidierte Übersetsung von Walther Ehrenberg. Berlin, s.d.; Lee Hall, The Good Hope, a new version, lyrics by John Tams, London: Methuen Drama, 2001.
    Voorst.: Ned. Tooneelvereen. in de Hollandsche Schouwburg te Amsterdam, prem. 24 december 1900; herhaaldelijk opgenomen dan wel in nieuwe uitv. o.a. door de N.V. Tooneelvereen., zie Hunn. 171-172 (gebaseerd op A. v.d. Horst 30 jaar Op Hoop van Zegen, 1930), Goedk. 316, 334 (500ste voorst. rond 24 december 1914). Buitenland (ik neem hier de gedocumenteerde opgave van Flax. p. 95 over): Heine Ensemble Hamburg 1901; Messthaler Ensemble, Neues Theater Berlin, zomer 1901; Deutsches Theater Berlin regie Otto Brahm, vert. F. de Graaff 28 sept. 1901; Praag: Böhmisches Theater 1901; Moskou: Moskovskoye Obschestvo Isskustva i Literatury, 4 februari 1902; Leipzig 5 feb. 1902; Theater Poiret, maart 1902; Wenen, door Deutsches Theater in Carl Theater, mei 1902; door de Freie Volksbühne in Berlijn 1902; door Théâtre Antoine, Parijs, 8 december 1902; Antwerpen 1902; The Stage Society in het Imperial Theatre Londen, 26 april 1903 (vert. Chr. St. John, recensie van Max Beerbohm in 'The Saturday Review' jg. 95, mei 1903 p. 548-49); Parijs, Théâtre du Peuple, november 1903; Belgrado 1903; Riga, Letland, Jaunais Rigas Theatris, 1904; Neue Freie Volksbühne Berlin, 1906; tevens Stockholm en Kopenhagen 1906; New York, met Ellen Terry als Kniertje in het Empire Theatre, 11 februari 1907 (vert. St. John, 8 voorst.); Hebbel Theater Berlijn door de Ned. Tooneelvereen., 25 april 1908 (op voorspraak van Heijermans zelf); Het Schouwtooneel van Adr. van der Horst in Koninklijke Nederlandsche Schouwburg Antwerpen, 1912; door Tweede Studio Moskous Kunsttheater, Moskou 15 januari 1913; Gezelschap Esther de Boer-van Rijk in Maison de l'Oeuvre (moet zijn: Paleis voor Volksvlijt), Amsterdam, 24 februari 1924; door Eva Le Gallienne, in geaut. vert. door Lilian Saunders en Caroline Heijermans-Houwink, Civic Repertory Theatre New York, 18 oktober 1927; door de Ohel, Jerusalem, mei 1929 (Hunn. zegt 1930); Seattle 1932; ook gespeeld in Japan.
    Na 2000: Toneelgroep de Appel Den Haag, prem. 18 november 2015, regie Arie de Mol (in Heijermans-festival);
    Film en audio-visueel: A. Benno (regie), Op hoop van zegen : het meesterwerk van Herman Heijermans : een M.H.D.-film, 1934; Beppie Nooij jr. (regie), Amsterdams Volkstoneel, 1973 (Amsterdam: St. Theater Klank & Beeld);
    (Lit.: Hunn. 163-171, en nt. 256; Flax. 92-101 en nt. 242-244; A. v.d. Horst 30 jaar Op Hoop van Zegen, Maastricht/Amsterdam: Leiter-Nypels, 1931; A. Antoine, Mes Souvenirs sur le Théâtre Antoine et sur l'Odeon, Paris: Grasset, 1928; Peers, 1927 p. 50-61; Toneelw. I Aant. XXXII-XXXIII; Goedk. 204-216 en nt. 477-481; H. v.d. Bergh "Inleiding" bij uitg. AUP 1995; Henk van Gelder, "Heijermans kan niet kapot", nrc.nl archief, 9 november 2001; M. van Amerongen, "De wil van God", De Groene Amsterdammer 22 december 2001; KB)
  17. De geduldige dood. Toneelspel (fragment), 1901.
    Druk: gepubliceerd in De Jonge Gids jg. IV, 1900-1901, p. 508-512 (mei 1901), met voetnoot; Toneelw. I, p. 463-468.
    Voorst.: Toneelgroep Baal, 24-5-1974 (met Puntje en Pitten, regie Leonard Frank.
    (Lit.: Hunn. 172, 189, 190; Flax. 40, 46, 116, 117, 162; Toneelw. I, XXXIII. Mogelijk voorstudie Bloeimaand, geïnspireerd door de grootmoeder van zijn vrouw)
  18. De lamp. Dramatisch gegeven in één bedrijf, 1901.
    Druk: als Falklandje in Alg. Handelsblad 6 juli 1901; Toneelw. I, p.469-476.
    Vert.: Simmie Sevenster De lampe : toanielskets yn ien bidriuw, Drachten: St.U.F.T. 1978 (Lit.: Flax. 102; Toneelw. I Aant. XXXIII-IV)
  19. Het pantser. Romantisch soldaten-spel in drie bedrijven, 1901. Geschreven oktober-november 1901 te Katwijk aan Zee.
    Druk: tweede bedrijf in De Jonge Gids jg. IV, 1900-1901, p.714-734; fragm. 3e bedrijf in De XXe Eeuw jg. IX (jan. 1902), p. 50-63; in boekvorm Amsterdam: Van Looy, 1902; Toneelw. I, p. 477-541.
    Vert.: Du. in Ghetto. Der Pantzer, Berlin: Fleischel, 1905. Voorst.: Ned. Tooneelvereen. in de Holl. Schouwburg, prem. 30 november 1901 (regie Henri van Kuyk en Herm. Heijermans); Hunn. rept van een "vergeefse" poging met de N.V. Tooneelvereen. in sept. 1913; Flaxman noemt een voorst. door de Neue Freie Volksbühne, maar zegt niet wanneer. (Lit. A. v.d. Horst in Het Volk 15 jan. (av.) 1936; Hunn. 142, 172-175; Flax. 102-108, nt. 244 en passim; Toneelw. I Aant. XXXIV-XXXV, met aant. van de schrijver; over Freie Bühne (Otto Brahm), Freie Volksbühne, Neue Freie Volksbühne R. Pascal, From Naturalism to Expressionism, New York 1973, p. 272-275)
  20. Ora et labora. Spel van het land in drie bedrijven, 1901. Geschreven november-december 1901 te Katwijk aan Zee.
    Druk: 3e bedrijf in De XXe Eeuw IX (april 1902), p. 451-472; als geheel Amsterdam: Van Looy, 1903; Toneelw. I p. 543-604; Utrecht: Ned. Bibl. Am.Toneel, 196-? ; Frieschepalen: De Noorder Compagnie, 1976.
    Vert.: Du. Franziska de Graaff (bearb. u. übers. Berlin: Fleischel, 1904; Fries Gurbe Dykstra Ora et labora, 1902: spul fan it lân yn trije bedriuwen, eigen uitg. 2004. Voorst.: Nederlandse Tooneelver. in de Hollandsche Schouwburg, prem. 1 februari 1902; met N.V. Tooneelver. sept. 1915; Deutsches Theater 1904 (regie Otto Brahm); "vruchteloze poging" bij Freie Bühne Berlijn 1906, (Hunn. 179); Bond van Arbeiders Toneelverenigingen, 196?; De Noorder Compagnie 1976, met liederen door Ber Hulsing. (Lit. Hunn. 175-179; Flax. 109-115, nt. 245 en passim; Toneelw. I Aant. XXXV-XXXVI).
  21. Het kind. Drama in één bedrijf, 1903. Geschreven januari 1903 te Katwijk aan Zee.
    Druk: in Alg. Handelsblad 10, 17 jan., 1 feb. 1903. Als geheel in de bundel Kinderen. Drie tooneelstudies. I. Het Kind. II. Het Kamerschut. III. "In de Jonge Jan" door S. Falkland (Herm. Heijermans Jr.), Amsterdam: Van Looy 1903, p. 1-35; in Toneelw. I p. 605-624; Krommenie: Ned. Ver. Am.theater, 2002; in Het Kind / Het Kamerschut / 'In de Jonge Jan', Amsterdam: De Nieuwe Toneelbibliotheek 2014.
    Vert.: W. Terpstra, It bern : in drama yn ien bidriuw, Drachten: St.U.F.T., 1978 Voorst.: door het Rotterdamsch Tooneelgezelschap/gez. Van Eysden voor de Rotterdamse Kunstkring in de Groote Schouwburg Rotterdam, 12 sept. 1903 (met Alida Tartaud-Klein, regie Nico de Jong); Brondgeest-Ensemble op 2 november 1903; heropv. Groot-Volkstooneel 1930, Het Nederlandsch Tooneel 6 december 1938 in de A'damse Stadsschouwburg. (Lit. Hunn. p. 180-181; Flax. 144-147 en nt. 247; Het Tooneel jg. XXXIII sept. en dec. 1903; Toneelw. I Aant. XXXVI-XXXVII)
  22. Het kamerschut. Klucht in één bedrijf, 1903. Geschreven in februari 1903 te Katwijk aan Zee.
    Druk: in Alg. Handelsblad 7, 14, 21 feb. 1903. Als geheel in de bundel Kinderen. Drie tooneelstudies. I. Het Kind. II. Het Kamerschut. III. "In de Jonge Jan" door S. Falkland (Herm. Heijermans Jr.), Amsterdam: Van Looy 1903, p. 37-77; in Toneelw. I p. 625-647; bew. K.J. Hoeve, Amersfoort: NCA, 1995; in Het Kind / Het Kamerschut / 'In de Jonge Jan', Amsterdam: De Nieuwe Toneelbibliotheek 2014.
    Vert.: W. Jansma-de Vries, It keamerskerm : klucht yn 1 bidriuw, Leeuwarden: de Terp, 1979. Voorst.: Brondgeest-Ensemble in de Tivoli-Schouwburg te Rotterdam, 20 nov. 1903 (samen met Het Kind en Nummer Tachtig, regie Henri Brondgeest).
  23. "In de Jonge Jan". Monologen-spel in één bedrijf, 1903. Geschreven juni-juli 1903 te Katwijk aan Zee, op verzoek van Henri de Vries.
    Versies en varianten:
    Typoscript, gedateerd 20 Juni 1903. In: Inventaris van het archief van Herman Heijermans (TIN-archief Heijermans, UvA Bijzondere Collecties), invoegnr. 14. Zie hiervoor de afz. pagina Project Teksteditie: "In de Jonge Jan". Bevat tevens de krantenkolom in Algemeen Handelsblad, gepubliceerd onder pseudoniem Samuel Falkland, datum: 20 en 27 juni, 4 en 11 juli 1903 (aangehaald als IDJJ_AH)
    Druk: Als geheel in de bundel Kinderen. Drie tooneelstudies. I. Het Kind. II. Het Kamerschut. III. "In de Jonge Jan" door S. Falkland (Herm. Heijermans Jr.), Amsterdam: Van Looy 1903, p. 79-131; in Toneelw. I p. 649-678; bew. door J.B. Winkeler als Brand in "De Jonge Jan", Berlicum: Grosfeld 1983; in Het Kind / Het Kamerschut / 'In de Jonge Jan', Amsterdam: De Nieuwe Toneelbibliotheek 2014.
    Vert.: Du. R. Ruben Der Brandstifter. Für die deutsche Bühne hergestellte Übersetzung von - , Berlin: Boll und Pickardt, 1908; Eng. Howard Peacey, A Case of Arson, 1906; Fries: A.G. Hof, Yn de Jonge Jan : monologenspul yn ien bedriuw, Rottevalle: St.U.F.T., 1989.
    Voorst.: Ned. Tooneelvereen. in de Holl. Schouwburg Amsterdam, prem. 4-11-1903. Door Henri de Vries 'gekaapt' en nog jarenlang doorgespeeld op toernee in o.m. Eng. 1905, de U.S.A. 1906 (Madison Square New York 9 jan. e.a.); andere voorst.: Berlijn 1908; Figaro Parijs 1908 door Theo(?) Bouwmeester; Vasa Theater Stockholm; The Stage Society London 1908; Berlijn 1916. Door De Vries verfilmd in 1913 en nog in 1922 gespeeld bij Heijermans' gezelschap N.V. Tooneelvereeniging. Gespeeld als eenmansvoorstelling door Henri t'Sas in de periode voor de 2e Wereldoorlog.
    Na 1945: De Nederlandse Comedie, 26-101965, regie Henk Rigters, Eimert Kruidhof. Aant.: Zie verder het project Teksteditie "In de Jonge Jan".
    (Lit. Peers 147; Hunn. 182-183; Flax. 163-64 en nt. 249; Toneelw. I Aant. XXXVII-VIII; TIN-arch. inv.nr. 1 corresp. H. de Vries en 14 typoscript)
  24. Schakels. Vrolijk spel van de huiselijke haard in vier bedrijven, 1903. Geschreven te Katrwijk aan Zee, eind 1902 tot herfst 1903.
    Druk: eerste bedrijf afz. in De XXe Eeuw IX (jan. 1903), p. 60-87. Als geheel: Tooneel-Studies II, Bussum: Van Dishoeck, 1905; Toneelw. I, p. 679-775.
    Vert.: Du. Kettenglieder, Berlin: Fleischel 1904; Eng. Howard Peacey and W.R. Brandt Links, in Poet Lore jg. XXXVIII (March 1927); Lets: Kehschu lozekli, Dramatiska Biblioteka 1910 (z. Flax. 256).
    Voorst.: prem. Haarlemsch Tooneel (met Louis Bouwmeester) in Paleis voor Volksvlijt, prem. 24 december 1903; met Bouwmeester op toernee in Indië 1906; Gebr. Van Lier in het Grand Theatre Amsterdam (tussen 1905 1n 1910, zie Hunn. 188); Het Tooneel (Willem Royaards, met Louis de Vries), 1910; N.V.Tooneelvereen. 1913, Het Nederlandsch Tooneel (ook met Bouwmeester) december 1924; L. de Vries met Het Hollandsch Tooneel 1918, met Het Schouwtooneel 1923, Het Amsterdamsch Tooneel 1925, 1935 met eigen gezelschap. In Duitsland: Deutsches Theater onder Paul Lindau 1904, ook in Wenen; München Schauspeilhaus 1905; Stockholm Vasatheater 1906; Londen The Stage Society 1908, ook door Max Reinhardt Berlijn; in Riga 1910; New York in het Irving Place Theater 1911 (in Duits). Na-oorlogs: Haagse Comedie, 1971 (tekstverz. Bert Voeten);
    (Lit.: polemiek Heijermans met Berckenhoff, Falklandje "Première" (in Alg. Handelsbl. 26 dec. 1903, Schetsen XIV p.168-77, repliek Berckenhoff Het Tooneel jg. XXXIII jan. 1904), p. 69-71; Hunn. 183-188; Flax. 148-153, nt. p.248 (buitenl. opvoeringen) en passim; Toneelw. I Aant. XXXVIII-XXXIX).
    Aant.: Geschreven voor Henri de Vries, bron: A. v.d. Horst in Het Volk, 13 febr. 1936, aangeh. Hunn. 258. Hij verkoos echter zijn 7 rollen in "In de Jonge Jan", zie over de carrière van Henri de Vries en zijn correspondentie met Heijermans de reconstructie: "Al wat gij nù doet, ontsiert zelfs de vuilnisbelt".
  25. Buren. Een blijspel, 1903. Geschreven in december 1903 te Amsterdam.
    Druk: in Tooneel-Studies I, Bussum, Van Dishoeck 1904, p. 7-48.
    Voorst.: als nastukje bij Bloeimaand, prem. 7 februari 1904 (2 voorst.). Bewerkt tot Saneren, Lou Steenbergen voor Toneelgroep Centrum, 1977; Amsterdams Volkstoneel, 14-2-1981, regie Lou Steenbergen; Het Nationale Toneel, 4-6-1999, bewerkt door Hans Goedkoop, Ger Thijs, regie Johan Doesburg, Lex Prinzen, Annechien Koerselman, en anderen; Theatergroep Buren en zangkoor Cantiamo, 29-10-2015, regie Anita van Soest.
    Omroep: Hoorspelbewerking Gusta Teengs Gerritsen Buren of De nachtmerrie van Johanna, NPS 15 febr. 1997 (met Elsje de Wijn).
    (Lit.: Hunn. 191, Flax. 141, Toneelw. II Aant. III).
  26. Bloeimaand. Spel van de stad in drie bedrijven, 1903. Geschreven in december 1903 te Amsterdam.
    Druk:
    Tooneel-Studies III, Bussum: Van Dishoeck 1905; Toneelw. II, p. 799-868 (met nawoord sept. 1905); Krommenie: NVA 2003
    Voorst.: prem. Nederl. Tooneelvereen. in de Hollandsche Schouwburg, 7 februari 1904. Hunn. geeft geen voorstellingsgeschiedenis. Heijermans zelf noemde het een "val", Toneelw. II 868. (Lit. Hunn. 188-191, nt. 258; Flax. 46-47, 116-121, nt. 245; Toneelw. II Aant. III-IV; Goedk. 244-246)
    * Heijermans had expliciet de naam van het Amsterdamse Diaconessenhuis genoemd waarin de grootmoeder van zijn vrouw verpleegd werd, hetgeen hem op scherpe kritiek kwam te staan van de critici Rössing en Berckenhoff, die het huis bezocht hadden, Flax. 47, die het stuk zeker niet ongunstig bespreekt, al vindt hij dat het een structuurfout heeft)
  27. Saltimbank. Een toneelspel in één bedrijf, 1904. Geschreven juli 1904 te Scheveningen.
    Druk: als Falklandschets, Algemeen handelsblad 9, 17 en 23 juli 1904. In boekvorm als Tooneel-Studies I, Bussum: Van Dishoeck 1904 (met Buren en De Machien); Toneelw. II, p. 869-891; in: saltimbank/artikel 188/de buikspreker/pitten (tekst #100), [Amsterdam:] De Nieuwe Toneelbibliotheek, 2012, p. 5-37.
    Vert.: Fries Geart van der Leest Saltimbank, ien-akter, Drachten: St.U.F.T. 1978
    Voorst.: N.V. Tooneelvereeniging in Centraal-Theater Amsterdam, 1 maart 1922 (met Brand in De Jonge Jan en Artikel 188, regie Herm. Heijermans, die aantekende dat de bedoeling van het stuk dezelfde was als die van "In de Jonge Jan". Henri de Vries speelde beide stukken). (Lit.: Hunn. 191; Flax. 142-143; Toneelw. II Aant. IV-V)
  28. Hans. Dramatische episode, 1904. Geschreven in 1904 te Scheveningen.
    Druk: De Nieuwe Tijd IX, 1904, p. 615-622.
    Voorst.: niet gespeeld. (Lit. Hunn. 191, Flax. 141, (Toneelw. II Aant. V-VI met enkele aant. van de schrijver)
  29. Allerzielen. Een zinnebeeldig spel in drie bedrijven, 1904. Geschreven in 1904 te Scheveningen.
    Druk: eerste en tweede bedrijf afz. in De XXe Eeuw jg. IX, jan. en maart 1905 (resp. p. 41-68 en 281-309); als Tooneel-Studies IV, Bussum: Van Dishoeck 1905 (ondertitel: "spel in drie bedrijven"); in: Verzamelde Tooneelwerken (Allerzielen; Buren; Saltimbank; De machien; Schakels), Bussum: Van Dishoeck 1925; Toneelw. II, p. 905-973.
    Vert.: Du. Allerseelen, Berlijn 1906 (vert. ?); A. Israilson Vsech" skorbjašcich": drama v" 3 dejstvijach", Moskou: Polza, 1910 (?)
    Voorst.: prem. Ned. Tooneelvereen. in de Hollandsche Schouwburg Amsterdam, 24 december 1904 in regie van Heijermans, die het als "symbolisch spel" had aangekondigd, Hunn. 192); door de N.T.V. in Berlijn, 1908; N.V. Tooneelvereen. 1912; gezelschap Willem v.d. Veer 1924 (met 1000ste voorst.); 1936 door De Jonge Spelers. (Lit.: Hunn. 192-197; Flax. 73-79; Toneelw. II Aant. VI; Goedk. 237-239)
  30. Artikel 188. Een aktuele schets in één bedrijf, 1905. Geschreven 22-27 maart 1905 te Amsterdam (als reactie op verbod Allerzielen in Leiden).
    Druk: in Alg. Handelsblad 25 maart, 8, 15, 22 april 1905; in Schetsen. Deel IX, Amsterdam: Becht, 1906, p. 33-70; Toneelw. II p. 975-1001; in: saltimbank/artikel 188/de buikspreker/pitten (tekst #100), [Amsterdam:] De Nieuwe Toneelbibliotheek, 2012, p. 39-80.
    Voorst.: Ned. Tooneelvereen. in Hollandsche Schouwburg Amsterdam, prem. 7 april 1905 (nastukje bij Allerzielen); weer jan. 1922 door N.V. Tooneelver. (Lit.: Hunn. 197 met tekst van het betr. art. Gemeentewet; Flax. 49, 211 (met citaat Alg. Handelsblad, K.=Keuls, 14 jan. ocht. 1922); Toneelw. II Aant. VI-VIII)
  31. De meid. Komedie van haat in twee bedrijven, 1905. Geschreven april 1905 te Amsterdam.
    Druk: eerste bedrijf De XXe Eeuw jg. IX, juni 1905, p. 339-367; fragm. tweede bedrijf in Alg. Handelsblad 14 okt. 1905 (toneel 1 t/m 7), 21 okt. 1905 (toneel 20 t/m 25); als boek: Amsterdam: Mij. voor Goede en Goedkoope Lectuur, 1911 (1905, KB?); Toneelw. II, p.1003-1056; Amsterdam: Amsterdams Toneel, 1972; Maarssen: NCA 1978; Alkmaar: Vink, 2000; Krommenie: NCA, 2002
    Vert.: Fries: Dick Eisma De faam : komeedzje fan haat, yn twa bedriuwen, [Drachten}, St.U.F.T., 1987; Gronings: Adri Smit De maaid : kemedie van hoat in twij bedrieven, Alkmaar: Vink, ca. 1996
    Voorst.: Ned. Toneelvereen. in de Hollandsche Schouwburg Amsterdam, prem. 14 maart 1908 (regie Adr. v.d. Horst, met Esther de Boer-van Rijk 750 opv.); De Jonge Spelers, 1939; Het Amsterdams Toneel, 1972. Buitenland: in het Hebbel Theater Berlijn april 1908; Freie Bühne in Boedapest, 1912; Ned. Tooneelvereen. in Antwerpen, jan. 1914; The Pioneer Players als The Hired Girl in Londen St. Martin's Theatre, 1917;
    Aant.: (Lit.: Hunn. 197-200; Flax. 176-179; Toneelw. II Aant. VIII-IX; Goedk. 265-266)
  32. Feest. Een gevangenisschets in één bedrijf, 1906. Geschreven in 1906 te Scheveningen.
    Druk: als Falkland-schets in Alg. Handelsblad 15, 22 december 1906, 27 april 1907; als boek Amsterdam: Mij. voor goede en goedkoope Lectuur, 1912; Toneelw. II, p. 1057-1080.
    Vert.: Du. Kittchenbum : eine Charakterstudie, Berlin: Felix Bloch Erben, 1908 (met aant. "niet publicabel")
    Voorst.: Ned. Tooneelvereen. in Hollandsche Schouwburg Amsterdam, 14 maart 1908 (nastuk bij De meid, regie Mari J. Ternooy Apèl)
    (Lit. Hunn. 200, Flax. 87-88)
  33. De dasspeld. Bierhuisklucht in één bedrijfje, 1906. Geschreven in april 1906 (te Scheveningen, zie Goedk. p. 233, 253-254).
    Druk: als Falkland-schets in Alg. Handelsblad, 17 april 1906; in Schetsen. Deel IX, Amsterdam: Becht 1907, p. 161-171; Toneelw. II, p. 1081-1089; Krommenie: Ver. Amateurtheater NCA, 2000.
    Vert.: Fries door Syb de Jong De strikspjelde : klucht yn ien bidriuw , Drachten: St.U.F.T. 1979.
    Voorst.: geen voorst. bekend.
    (Lit. deze en volg.: Toneelw. II Aant. XI).
  34. Kwelling. Een dialoog, 1906. Geschreven in juli 1906.
    Druk: als Falkland-schets in Alg. Handelsblad 14 juli 1906; in Schetsen. Deel XII, Amsterdam: Becht, 1908, p. 171-180; Toneelw. II, p.1091-1098. Voorst.: Toneelgroep Baal, 29-9-1984, regie Mark Timmer; St. Korzo theater, 18-1-1990, regie Josee Hussaarts; programma Theater Kikker, vier versies, 14/16-2-1990 en 1-4-1990, regie: Kor de Kruif, Frieda Ysebaert, Roland Jurriëns, Josée Hussaarts; St. Het AuteursTheater, 11-2-1993, regie Jeroen Leenen; Produktiebureau Theaterwetenschap Amsterdam, 25 juni 1996, regie Noushka Keehnen, Jeroen de Nooijer; Impresariaat Wallis BV, 30-10-2003, regie Titus Muizelaar; Theaterschool Amsterdam, 25-11-2010, Tonje Langeveld.
    Aant.: Hunn. noemt in noot p. 247 het Falklandje "Chrysanten" als voorstudie, Schetsen X, 198-208
    (Lit. Hunn. 201, Flax. 142-144)
  35. Verloving. Een fantasie, 1906. Geschreven in oktober 1906 te Scheveningen.
    Druk: als Falkland-schets in Alg. Handelsblad 20 oktober 1906; in Schetsen. Deel XIII, Amsterdam: Becht 1909, p. 157-166; Toneelw. II, p. 1099-1107.
    Voorst.: geen voorst. bekend. (Lit. Hunn. 202, Flax. 190)
  36. Uitkomst. Spel van droom en leven in twee afdelingen, 1907. Geschreven juli tot september 1907 te Scheveningen.
    Druk: in De XXe Eeuw jg. XIII, december 1907, p. 257-294, jg. XIV, januari 1908, p. 40-75. Als geheel in: Verzamelde tooneelspelen en Opstellen-over-tooneel, deel I, Amsterdam: Van Looy 1909, p. 1-113; Toneelw. II, p. 1109-1175; in: M.C.A. van der Heijden Werkmansboekje. Sociale bewogenheid in de literatuur, Utrecht: Prisma 1971; Den Haag: De Haagse Comedie, 1974; Amsterdam: St. Klank en Beeld, 1974.
    Vert.: Fra. M.H Mout-van Tooren, Issue: jeu du rêve et de la vie en deux parties, La Haye: Centre néerlandais de l'institut international du théâtre, 1964?
    Voorst.: Ned. Tooneelvereen. in de Hollandsche Schouwburg te Amsterdam, prem. 2 november 1907 (regie: Adr. van der Horst); Eduard Verkade met Die Haghespelers, febr. 1915; mei 1915, N.V. Tooneelvereeniging; W. Royaards met Het Nederlands Tooneel, maart 1925; Vereenigd Tooneel 1929 (met Georgette Hagedoorn als Jan); De Jonge Spelers, okt. 1938 (met Nelly Ernst); Toneelgroep Theater 1974 (regie Elise Hoomans).
    Aant.: Hunn. en Flax. noemen als voorstudie het Falklandje "Dolle Jan's Droom", Schetsen, 11e bundel p. 1-23, Alg. Handelsblad 17, 24 nov. 1906
    (Lit. Fr. Mijnssen in De XXe Eeuw XIV, jan. 1908, 104-109; Peers 145 met foutieve datering; Hunn. 203-209; Flax. 190-196, 224-225, 231; Toneelw. II Aant. XI-XII; Goedk. 255-258)
  37. Vreemde jacht. Een spel in drie bedrijven, 1907. Gedateerd Berlijn/Scheveningen december 1907.
    Druk: eerste bedrijf in De XXe Eeuw, jg. XIV, april 1908, p. 1-39; als geheel in Verzamelde tooneelspelen en Opstellen-over-tooneel, deel I, Amsterdam: Van Looy 1909, p. 115-246; Toneelw. II, p. 1177-1257;
    Vert. Seltsame Jagd, in: Schauspiele I, Berlin: Boll und Pickart, 1909.
    Voorst.: Ned. Tooneelvereeniging in de Hollandsche Schouwburg te Amsterdam, prem. 24 december 1907; N.V. Tooneelvereeniging februari 1913; Verkade/Het Vereenigd Tooneel november 1929; München 1909.
    Aant.: brief HH aan Adr. v.d. Horst, 7 dec. 1907, voorstel voor ander slot. Heijermans gaf later toe dat het stuk niet geslaagd was, "In Memoriam Lex Post", Schetsen XVII, p. 12-22
    (Lit. Hunn. 209-212; Flax. 153-157, nt. 248; Toneelw. II Aant. XIII; Goedk. 259-260)
  38. De grote vlucht. Satirieke komedie in vier bedrijven, 1908. Geschreven te Berlijn juni-augustus 1908.
    Druk: Amsterdam: Van Looy, 1908; Toneelw. II 1259-1348.
    Voorst.: Ned. Tooneelvereeniging in de Hollandsche Schouwburg te Amsterdam, prem. 10 oktober 1908; Münchener Schauspielhaus april 1909; Volksthater Wenen, ?
    Aant.: gebaseerd op eigen roman Gevleugelde Daden (1905), maar uitgebracht als Mr. Icarus Forens; spelaanwijzing HH aan V.d. Horst, z. Hunn.214
    (Lit.: Hunn. 213-214; Flax. 196-198; Toneelw. II Aant. XIV; Goedk. 268-269, nt. 494 noemt ook A. v.d. Horst)
  39. De opgaande zon. Een spel van de middenstand in vier bedrijven, 1908. Geschreven te Berlijn, september-december 1908.
    Druk: eerste bedrijf in De Nieuwe Tijd, jg XIV, 1909, p.32-47; Amsterdam: Mij. voor goede en goedkoope Lectuur, 1911; Toneelw. II, 1349-1442; Amsterdam: Publiekstheater, 1976; Utrecht: Knippenberg, 1978; Arnhem: Toneelgroep Theater, 1981.
    Vert.: Du Die neue Sonne, Berlin: Boll und Pickart, 1910; id. Berlin: Bloch 1910; Eng. Christopher St. John The Rising Sun, London: Labour Publishing Co., 1926; id., London: Douglas, 1929.
    Voorst.: Ned. Tooneelvereeniging in de Hollandsche Schouwburg te Amsterdam, prem. 24 december 1908; gezelschap A. v.d. Horst (Het Schouwtooneel), Antwerpen 1911; N.V. Tooneelvereeniging 1912, 1915; Royaards met Het Nederlandsch Tooneel oktober 1922; Het Schouwtooneel maart 1932; De Jonge Spelers (Verkade) november 1934; Publiekstheater Amsterdam, 1976; Toneelgroep Theater, 1981. Buitenland: Königliches Schauspielhaus Berlijn september 1910; Neues Theater Wenen, 1912; Kingsway Theatre Londen 1929; Arts Theatre Club (Alex Clunes), Londen 1946.
    Aant.: Flax. noemt In de Jonge Jan een soort voorstudie, elementen komen terug in Nocturne.
    (Lit.: Peers 106-109; Hunn. 215-220; Flax. 164-171; Toneelw. II Aant. XIV-XV; Goedk. 270-273)
  40. De schone slaapster. Verbeeldingsspel in drie bedrijven en in ritmisch proza, 1909. Geschreven te Berlijn, juli-december 1909.
    Druk: In De Nieuwe Gids, jg. XXV, april 1910, p. 433-505 (met woord vooraf); Verzamelde Tooneelspelen en Opstellen-over-Tooneel II, Amsterdam: Van Looy, 1911, p. 120-255; Toneelw. II p. 1443-1518;
    Voorst.: Ned. Tooneelvereeniging in de Hollandsche Schouwburg te Amsterdam, prem. 24 december 1909; N.V. Tooneelvereeniging 1918; Louis de Vries met Hollandsch Tooneel 1925.
    Aant.: verwantschap met Allerzielen benadrukt zowel bij Hunn. als Flax. (Rita-Sero en pantheïsme) (Lit. Frankfurter Zeitung 25 januari av. 1910(ook in Het Tooneel 5 febr. 1910), Hunn. 221-223; Flax. 198-203; Toneelw. II Aant. XV-XVI; Goedk. 284-287)
  41. Nocturne. Dramatische schets in één bedrijf, 1910. Geschreven in Berlijn, januari 1910.
    Druk: als Falkland-schets in Alg. Handelsblad 22, 29 januari, 5 februari 1910; in: Schetsen. Deel XIV, Amsterdam: Becht, 1910, p. 4-32; Toneelw. II, p. 1519-1539; 's-Gravenhage: Christelijke Plattelandsvrouwenbond, 1982; Krommenie: Nederlandse Vereniging voor Amateurtheater NCA, 2000
    Voorst.: N.V. Tooneelvereeniging in de Hollandsche Schouwburg, 14 december 1912 (nastukje bij De meid en in Antwerpen, januari 1914; Bouber Groot Volkstooneel, 1930.
    Aant.: Opgedragen aan Esther de Boer-van Rijk.
    (Lit. Hunn. 223; Flax. 172-173; Toneelw. II XVI)
  42. Verveling. Een monoloog, 1910. Geschreven in Berlijn, juni 1910.
    Druk: als Falkland-schets in Alg. Handelsblad 18 juni 1910; in: Schetsen. Deel XVI, Amsterdam: Becht, 1912, p. 222-232
    Voorst.: geen voorst. bekend.
    (Lit. Flax. 133; Toneelw. II XVI-XVII)
  43. Beschuit met muisjes. Een familiegebeurtenis in drie bedrijven, 1910. Gedateerd Berlijn, 1 december 1910.
    Druk: eerste bedrijf (toneel 1-6) als Falkland-schets in Alg. Handelsblad 3 september 1910; als g3eheel in De Nieuwe Gids jg. XXVI, feb. en maart 1911, p. 167-203 resp. 297-352. Als boek: Amsterdam: Mij. voor goede en goedkoope Lectuur, 1911; Toneelw. II, p. 1551-1640; Krommenie : Nederlandse Vereniging voor Amateurtheater NCA, 2000; Amsterdam: De Nieuwe Toneelbibliotheek/Toneelgroep Oostpool, 2014.
    Vert.: Fries Bouke Oldenhof Poppeslok : in famyljebarren yn trije bedriuwen, [Menaldum], 1986
    Voorst.: Nederlandsche Tooneelvereeniging in de Hollandsche Schouwburg Amsterdam, prem. 24 december 1910; N.V. Tooneelvereeniging 1913; Nieuw Nederl. Tooneel, 1930; Toneelgroep Theater Arnhem 1985; Toneelgroep Oostpool Arnhem nov. 2014-jan. 2015.
    (Lit. Hunn. 223-225; Flax. 173-176, nt. 250; Toneelw. II Aant. XVII; Goedk. 296-298; permalink KB
  44. Glück auf! Een spel van de mijnen in vier bedrijven, zeven tafrelen, 1911. Gedateerd Berlijn, 9 december 1911.
    Druk: fragmenten eerste bedrijf in De Nieuwe Tijd jg. XIII, 1908, p. 117-124, 208-216; deel vierde bedrijf De Nieuwe Tijd jg. XVII, 1912, p. 1-12 resp. 112-125. Als boek: Amsterdam: Mij. voor goede en goedkoope Lectuuur, 1912.
    Voorst.: Ned. Tooneelvereeniging in de Hollandsche Schouwburg Amsterdam, prem. 24 december 1911 (eigen regie); Bouber's Groot Volkstooneel, maart 1931.
    Aant.: Na de voorstudie uit 1908 in De Nieuwe Tijd bezocht Heijermans de Westfaalse mijn later dat jaar, vlak nadat daar een grote ramp had plaatsgevonden, en opnieuw in februari 1909. In 1910 volgde de schets "Een mijnbezoek:, Schetsen. Deel XV, p. 1-20. Bovendien had hij meermalen het Internationaal Congres voor Mijnwerkers bezocht. Zie voorwoord in de eerste druk.
    (Lit. Hunn. 226-228; Flax. 121-127, nt. 245; Toneelw. III Aant. III-XXII; Goedk. 300-301; KB srch)
  45. Brief in schemer. Oogstmaandschets in één bedrijf, 1914. Geschreven te Amsterdam, augustus 1914.
    Druk: als Falkland-schets in Alg. Handelsblad 15 augustus 1914. Als boek: Drie eenakters door Herm. Heijermans (met de 2 volgende), Amsterdam: Mij. voorgoede en goedkoope Lectuur, 1921, p. 5-18; Toneelw. III, 1765-1774.
    Voorst.: N.V. Tooneelvereeniging in het Grand Théâtre Amsterdam, 16 augustus 1914 (programma "Het Tooneel van den Dag"); De Nieuwe Egelantier, 7-7-1949 (met Lien de Jong en Chris de la Mar); Proloog, 5-3-1965, regie Ton van Otterloo jr.; St. Toneelgroep Het Volk, 30-10-1982, regie Joep Kruijver, Michael Helmerhorst.
    (Lit.: Hunn. 231; Flax. 108-109; Toneelw. III Aant. XXII; Goedk. 332; )
  46. Een herenhuis te koop. Monoloog, 1914. Geschreven te Amsterdam in augustus 1914.
    Voorst.: N.V. Tooneelvereeniging in het Grand Théâtre Amsterdam, 16 augustus 1914 (programma "Het Tooneel van den Dag").
    Druk: Amsterdam: Mij. voorgoede en goedkoope Lectuur, 1921, p. 41-48; Toneelw. III, 1775-1781; digit.: alhier
    Voorst.: N.V. Tooneelvereeniging in het Grand Théâtre Amsterdam, 16 augustus 1914 (programma "Het Tooneel van den Dag").
    Aant.: In "Bescheiden request aan Minister Kuyper in zake het Vredespaleis", Falkland 401, Alg. Handelsblad 18 febr. (av.) 1905, verzocht HH om een baantje als portier.
    (Lit.: Hunn. 231; Flax. 108-109, nt. 245; Toneelw. III Aant. XXIII; Goedk. 331-332, nt. 508)
  47. De buikspreker. Groteske in één bedrijf, 1914. Geschreven te Amsterdam in augustus 1914.
    Druk: als Falkland-schets in Alg. Handelsblad 22 augustus 1914. Als boek: Drie eenakters door Herm. Heijermans (met de 2 vorige), Amsterdam: Mij. voorgoede en goedkoope Lectuur, 1921, p. 21-37; Toneelw. III, 1783-1794.
    Voorst.: N.V. Tooneelvereeniging in het Grand Théâtre Amsterdam, 16 augustus 1914 (programma "Het Tooneel van den Dag"); Amsterdams Volkstoneel, 14-1-1983, regie Hans van der Gragt.
    (Lit.: Hunn. 231; Flax. 108-109, nt. 245; Toneelw. III Aant. XXIII; Goedk. 332)
  48. Robert, Bertram & comp. Klucht van schavuiten in drie bedrijven, 1914. Geschreven te Amsterdam van 3 tot 22 september 1914.
    Druk: fragment als Falkland-schets 706 in Alg. Handelsblad 12 september 1914; als geheel in: Groot Nederland, jg. XII, oktober 1914, p. 385-467; Amsterdam: Van Holkema & Warendorf, 1914; Toneelw. III 1795-1881.
    Vert.: Fries Bouke Oldenhof Robert, Bertha & Ko: klucht fan swankebasten fan yn trije bedriuwen, Menaldum: Iepenloftspul Menameradiel 1987.
    Voorst.: N.V. Tooneelvereeniging in Grand Théâtre Amsterdam, 3 oktober 1914; Het Nieuwe Tooneel en gezelschap Verkade, 1923; De Jonge Spelers, 1936.
    Aant.: Gebaseerd op Gustav Raeder, Robert und Bertram oder die lustigen Vagabunden, 1856.
    (Lit.: Hunn. 232-233; Flax. 203-206, nt. 252; Toneelw. III Aant. XXIII-XXV; Goedk. 333, nt. 508)
  49. Generale repetitie van "Een kostbaar leven", geschreven 1915-1916.
    Voorst.: Met N.V. Tooneelvereeniging in theater Carré, Amsterdam. Ook gespeeld met Adolf Bouwmeester in de hoofdrol.
    Aant.: Adaptatie uit het Duits van Benno Fröhlich (1915), wsch. door Heijermans onder pseud. Harry Vosberg.
    (Lit. Flax. 61, die meldt dat het een kasstuk was; voorts TIN Theaterencyclopedie en div. kranten)
  50. Eva Bonheur. Genoegelijk toneelspel in drie bedrijven, 1916. Gedateerd 12 augustus 1915 te Amsterdam.
    Druk: In Twee tooneelstukken, Arnhem: Van Loghum, Slaterus en Visser, 1919; Amsterdam: Querido, 1949.
    Vert.: Du. Else Otten Eva Bonheur, Berlin : Volksbühnen-Verlags und Vertriebs-G. m. b. H, 1925.
    Voorst.: N.V. Tooneelvereeniging in Grand Théâtre te Amsterdam, prem. 14 april 1917 (eigen regie).
    Aant.: Hunn. noemt De Opgaande Zon (Mathijs) een "voorstudie" van Eva Bonheur (Jasper). KB is bijzonder onbetrouwbaar als het gaat om eerste druk De Wijze Kater en Eva Bonheur.
    (Lit.: Hunn. 236-240; Flax. 179-186, nt. 250 en passim; Toneelw. III Aant. XXVIII; Goedk. 330-332)
  51. Dageraad. Verbeeldingsspel in vier bedrijven, 1916. Gedateerd Amsterdam 7 augustus 1916.
    Druk: eerste bedrijf in De Nieuwe Tijd, jg. XI 1906, p. 533-546; in boekvorm Arnhem: Van Loghum, Slaterus en Visser 1921; Voorst.: N.V. Tooneelvereeniging in de Stadsschouwburg te Amsterdam, prem. 17 januari 1918 (zilveren toneeljubileum Jan Musch), reprise in 1920.
    Aant.: het stuk werd pas na tien jaar voltooid. De proloog, niet in uiteindelijke versie, afgedrukt in Toneelw. III, 1965.
    (Lit.: Hunn. 233-236; Flax. 211-216, nt. 252 en passim; Toneelw. III Aant. XXV-XXVI)
  52. De wijze kater. Een boosaardig sprookje in drie bedrijven, 1917. Geschreven te Amsterdam, half juni-half augustus 1917.
    Druk: fragment eerste bedrijf in Weekblad voor Stad en Land 1918; als boek Arnhem: Van Loghum, Slaterus en Visser, 1919; Antwerpen: De Sikkel 1969/1973 (DBNL); Krommenie: Nederlandse Vereniging Amateurtheater NCA, 1978; id., 2000; Alkmaar: Toneeluitgeverij Vink, 2013
    Vert.: Eng. Selma Vaz Diaz/Gibson Cowan; Fries Bouke Oldenhof De wize kat, in grimitich mearken, Menaam [Menaldum] : Stifting Iepenloftspul Menameradiel 1985
    Voorst.: N.V. Tooneelvereeniging in Grand Théâtre te Amsterdam, prem. 22 oktober 1918 (eigen regie); R.A.D.A. players in Londen, Ambassadors Theatre, 1937
    Aant.: Voorbereid in "Meeningen over S. Falkland", Schetsen. Deel III p. 115-120, ald. ook "Philosophie van een trampaard", p. 54-58 (Flax. nt. 252)
    (Lit.: Hunn. 240-242; Flax. 208-211; Toneelw. IIIXXVIII-XXIX; Goedk. 352, 356)
  53. Pitten. Spel van de souffleur in één bedrijf, 1918. Geschreven 19 en 20 mei 1918.
    Druk: Toneelw. III p. 2199-2220
    Vert.: Fries Jant van der Weg-Laverman "Jubileum" : toanielstik yn ien bidriuw, [Drachten:] St.U.F.T., 1979.
  54. No.17, of: De noodlottige gelijkenis. Een klucht in drie bedrijven, vrij bewerkt naar de Duitse toneelschrijver Carl Rössler, 1919.
    (Lit.: "Onbekend stuk van Herman Heijermans ontdekt", interview met biograaf Hans Goedkoop in: De Volkskrant, 21-02-1996)
  55. De Vliegende Hollander of de grote weddenschap. Een blijmoedig spel in vier bedrijven, 1920. Geschreven te Amsterdam, 6 juni-1 augustus 1920.
    Druk: Amsterdam: Van Holkema & Warendorf, [1924].
    Voorst.: N.V. Tooneelvereeniging in Theater Carré, prem. 11 september 1920.
    (Lit.: Toneelw. III Aant. XXX-XXXI)
  56. Nero. Adaptatie van een stuk van Grötsch, 1921
    Voorst.: N.V. Tooneelvereeniging, 1921.
    (Lit. Hunn. 245, Flax. 186-187)
  57. Van ouds "De Morgenster". Toneelspel in drie bedrijven, 1923. Geschreven deels te Bloemendaal 1918, voltooid Zandvoort 1923.
    Druk: in Groot-Nederland jg. XXII, p. 225-247, 337-357, 455-476; als boek Amsterdam: Van Holkema & Warendorf, [1924].
    Voorst.: Gezelschap Esther de Boer in de Groote Schouwburg te Rotterdam, prem. 7 november 1923 (regie Herman Heijermans). Aant.: Ter gelegenheid van het 50-jarig toneeljubileum van Esther de Boer-van Rijk; begonnen in 1918.
    (Lit.: Toneelw. III Aant. XXXI)
  58. Kok & Springer: advocaten en procureurs; komedie. Vrij naar Adolf Eisler's Wener klucht Die Causa Kaiser.
    Druk: Uitgave 1925, onbekend. Haarlem, van Staden, 1936. Geheel opnieuw bewerkt door Fred Assenbergh, z.j.
    Voorst.: na 1914.(Lit.: Flax. 58, 260)
  59. De Gouden Brug, fragment. Geschreven in 1924.
    Druk: opgenomen in Toneelwerken III (1965). (Lit. Flax. 62, Toneelw. III Aant. XXXV-XXXVIII)
  60. Overige dramatische teksten, opgenomen in Toneelwerken III, p. XXXII-XXXV
Terug naar boven


HH site
Web

150 JAAR
Herman Heijermans

Jubileumactie

Nieuwsbrief ontvangen

Doneren aan het project

 
colofon
Deze website is gestart op 3 december 2014, de 150ste geboorte­dag van Herman Heijermans Jr. en officieel gelanceerd op 24 september 2015.
De pagina's zijn handmatig gezet in Verdana 14 px. Alle wijzigingen voorbehouden. Deze website gebruikt geen cookies.
copyright en disclaimer
Voor de op deze website gepubliceerde teksten van Herman Heijermans geldt de licentie CC-BY-SA 4.0 (Naamsvermelding-Gelijk Delen). Alle andere materiaal, inclusief ontwerp, opzet en achtergronden, valt onder normaal auteursrecht. Mocht een rechthebbende aan onze aandacht zijn ontsnapt, dan verzoeken we deze zich te wenden tot de redactie. Voor eventuele schade, ontstaan door fouten in de inhoud, aanvaarden wij geen aansprakelijkheid.
contact
email: M.G. Vonder
post: W. Passtoorsstraat 12-1
1073 HX Amsterdam