HERMAN HEIJERMANS
toneelschrijver in zijn en onze tijd

Home | De uitgave | Opzet van het project | Toneelwerken | Achtergronden | Secundair | Interactief

Heijermans' toneelteksten online

Zoek op de site

Het souffleursboek van Op Hoop van Zegen
Transcriptie

        Inleiding | Eerste bedrijf | Tweede bedrijf | Vierde bedrijf

 




Klik voor vergroting, gebruik de back button om terug te keren naar de tekst.

D E R D E  B E D R Y F

(Zelfde kamer a l s  v o r e n. A v o n d.  D e  l a m p  b r a n d t  De  v u u r h a a r d  b e l i c h t  s t e r k-r o o d 't v e r t r e k j e. E e n  g i e r e n d e  w i n d  h u i l t  l a n g s  h e t  h u i s).

E E R S T E  T O O N E E L.
J o. K n i e r t j e. C l é m e n t i n e.  D e  B o e k h o u d e r.

J o.  ...En dat versie is màchtig mooi ....Luister-je?....

A a n Moeder M a r i a  v o o r  d e  O v e r l e d e n e n
   "Moeder Gods,zie vol erbarmening
   "Op uw arme kinderen neer;
   "Reik hen uwe reddende armen,
   "Wees hun voorspraak by den Heer:
   "Uwe bee by 't godlyk Hart:
   "Maakt een einde aan al hun smart."...

slaapje,tante?...Slaap-je?...Zachies juffrouw...

C l é m e n t i n e. Doe gauw de deur dicht!Wat 'n noodweer!...Wat 'n weer!..Me oogen zitten vol zand..Leit Knier te bed?..

J o.  Ze is effetjes gekleed gaan legge - nog niks fiks - koorts en hoeste...

C l é m e n t i n e.  'k Heb 'n bordje soep meegebracht en zes eieren - nou dan Kaps!..Kàps!..

D e  B o e k h o u d e r.  Jawel...

C l é m e n t i n e  Op de tafel..Da's 'n penitentie zoo'n doove kwartel...Wat heb je zitten lezen?

J o.  De Katholieke illustraasie....

 



2.

C l é m e n t i n e.  Waar heb-ie nou de èieren gestopt?

D e  B o e k h o u d e r.  'k Versta je wel...

K n i e r t j e Is daar iemand?...

C l é m e n t i n e  Ik ben 't,Clémentine....

K n i e r t j e Is de wind nou nog nietwat gaan leggen.

C l é m e n t i n e.  'k Breng je 'n bordje kalfspouletsoep,Knier-om aan te smullen.Wel allemachtig - heb-je zoo gemorst?...

D e  B o e k h o u d e r.   'k Geef 'jou te doen om 'n pannetje stil te houen as 't zand in je oogen stuift....

C l é m e n t i n e.'t.Is anders wel raar,hoor...D'r was tweemaal meer vleesch in...

D e  B o e k h o u d e r.   Watt?..'k Versta niks met dien wind...

K n i e r t j e.  Dank u wel,Juffrouw....

C l é m e n t i n e.  ...Een,twee,drie,vier...De andere!

D e  B o e k h o u d e r.   Da's vyf..Enne.....Enne...

C l é m e n t i n e  Natuurlyk gebroken,hè?

D e  B o e k h o u d e r  ...'k had 't toch zoo sekuur geborgen - da's  'n verwoesting da's 'n smurrie.

J o.  Bak er'n ommelet van....

D e  B o e k h o u d e r. Dat komt dat je tegen me an gedouwd heb...Kyk nou me sleutels is...

C l é m e n t i n e  Dat noemt-ie sekuur opbergen!..Nou-ga maar naar huis...

D e  B o e k h o u d e r.   Nee - niewaar!

C l é m e n t i n e.  Ga maar!'k Vin de weg zelf wel terug.....

 



3/4

D e  B o e k h o u d e r. Me beurs..en me zakdoek..en me kurketrekker... 't Is me 'n akkevietje...Dàg...

T W E E D E  T O O N E E L.
J o.  K n i e r t j e.  C l é m e n t i n e.

C l é m e n t i n e.  Hoe me vader zoo'n boekhouder kan houen,begryp 'k niet - doof - nydig - Smaakt 't?..

K n i e r t j e.  Asjeblief juffrouw-u mot uw moeder wel danke...

C l é m e n t i n e. Dat zal 'k wel laten...Pa en ma zyn koppig,die zyn de herrie met je zoons nog niet vergeten..Mondje dicht..anders kryg 'k 'n standje.Mag Jo effen mee gaan kyken naar de zee?..Zy is nog nooit zo hóóg geweest. !...

J o.  Ik wil wel,Juffrouw...

K n i e r t j e.  Nee,laat me nu niet alleen..is dat weer om naar't strand  te gaan - -hè!

J o.  Wat was dat?

C l é m e n t i n e  'k Heb iets hooren kraken.

D E R D E  T O O N E E L.
D e  v o r i g e n.  C o b u s

C o b u s.  God zal me zeegnen!Dat-dat scheelde geen haar...

J o.  Ben je bezeerd?

C o b u s.  Nou-ne maar ik kreegdaar 'n tik voor me achterwerk - die ràak was - As dáar nou is me kop had gezeten!..De boom naast 'tvarkenshok is in tweeën gebroken as 'n-as 'ngoudsche pyp...

K n i e r t j e.  Is-die op 't hok neer gekommen?...

C o b u s.  Gloof 't haast wel...

K n i e r t j e.  As de boel maar niet in elkaar gezakt is-'t Hout is zoo stukrot

J o. Ach!wel nee!..Tante denkt altyd 't ergste...MaarOom Cobus -hoe kom jy nog by de weg - óver achten - en in dat beestenweer...

C o b u s  Dokter halen voor Daan...

 



5.

C l é m e n t i n e.  Is de ouwe Daan  ziek?...

C o b u s.  Tja-de ouwe dag- is zoo ineens gaan leggen - houdt niks in- de boonen met spek geeft-ie met permissie..

C l é m e n t i n e.  Krygt zoo'n zieke ouwe man bóonen met spek?..

C o b u s.  Tja..de moeder zal 'm 'n kippetje brajen of 'n lap biefstuk bakke!..Ze heit de smoor'm dat ze 'm s'morgens 'n ei moet klusse... Van middag is-die allemaal wartaal gaan prate - van de beug uitzetten- en de baaklyn vieren - en van vallen om de Noord - 't Loopt af,zei 'k tegen de moeder.As 't hyjou maar niet afloopt",zeit zy - ik zeg:"Moeder de dokter mot gehaald worde"- "Bemoei je met je eigen bemoeisels,"zeit ze:"Ben jy de moeder,of ben ik de moeder?" - Toen zeg ik:"de moeder ben jy" - "Nou dan",zeit zy..Maar nou strakkies zeit ze:"je moet toch maar de dokter hale".Of dat vanmiddag niet gekend had. Ik kom bymost naar de dokter en de dokter is op reis.En nou ben 'k even by Simon an geweest om me met de hondenkar na de stad te ryjen.

J o.  Komt Simon dan hìer?

C l é m e n t i n e. Als dronken Simon je ryjen mot, heb je kans van de dyk te rollen..

C o b u s.  Maar hy is van avond niet dronken...

J o.  Nou -da's een streep an de balk.En mot de dokter mee in de hondenkar?Hahaha!

C o b u s. As die lust heit,waarom niet?-Wil ik je is wat zegge - hèwat 'n wind!..Hoor is!Hoor is!.Straks komme de panne na benee..

J o.   Nou,vertel verder...

C o b u s.  Wat 'k zeggen wou -'t is voor Daantje 'n geluk,dat -ie buiten west'n leit - want bang as die wasis voor de dood...bàng...

C l é m e n t i n e.  Nou Cobus-dat zal iedereen toch wel...

C o b u s.  Iedereen? Da's hoe je 't opvat.As morgen - de - dag myn beurt komt- dan denk 'k maar we motte allemaal - dat wascht het water van de

 



6.

zee niet af - God heit gegeven - God heit genomen.Nou moet je 't is prakkizeere - en niet lache - God neemt òns en wy nemen de vìsschen .... Op de vyfde dag schiep God de zeegedrochten en al 't gedierte waarvan de wateren wemelen en zei wees vruchtbaar en - zègende ze - dat was avond en dat was morgen,dat was de vyfde dag - En op de zèsde dag schiep God de mensch en zei óok:wees vruchtbaar en zégende ze...dat was wèer avond endat waswèer morgen - dat was de zesde dag...Nee,nou mot jy niet lache - lache is geen kunst - je mot prakkizeere.As ik nou op de haringvangst was of op de zoutreis,dan dorst ik menigmaal niet te kaken en niet te snyen.Want as je'n haringkop met je duim links douwt en je kaakmes 't gelletje 'r uit licht,-dan kykt zoo'n beest je an met - met oogen zoo verstandig...en tóch kaak je je twéé kantjes in 't uur... En om kelen te snyen - één ton kelen uit 1400 kabeljauwen - dat zyn acht en twintig honderd oogen,die je aankyken..niks as ankyken..ènkel ankyken -Vraag hoeveel visschen ik al niet doodgemaakt heb - d'r waren d'r weinig die zoo zuinige graten en vette levers wisten te snyen...Tja,tja - en bàng as zedie visschen waren - bàng- ze keken na de wolken as of ze zeggen wouen God heit ons net zoo goed gezegend as jullie en hoe mot dat nou?..I k zeg: wy nemen de visschen en God neemt ons.We mòtte àllemaal- de beeste motte - de menschen motte- en omdat we allemaal motte - motte we eigenlyk geen van allen - da's nou net as of-ije 'n volle ton in 'n leege ton overschept - Bang zou 'k zyn,as 'k alléén bleef in de leege ton,maar met z'n àllen in 'n andere ton - néé - bang zyn is niks gedaan,bang zyn da's wille gaan staan op je teene om over de rand te kyken....

K n i e r t j e  Is dat nou praat as 't nacht is...'t Lykt wel of ie 'n slokkie op heb.

C o b u s 'n Slokkie? Nog geen kommetje koffie. Is dat Simon?

K n i e r t j e.  Heb 'k nou gelyk met

 



7.

't varkenshok of niet? Hoor 't arme dier is tekeer gaan.Om wat je wil, dat 't schot ingezakt is.

J o.  Laat myn dan gaan - loop jy nou niet naar buiten!

K n i e r t j e.  Ach,wat zanik je!

J o.  Eigenwysie,hè?Schenk je maar vast 'n kommetje in,oom Cobus 'k Zal 'r 'n handje

C o b u s  Pas op voor 't lampenglas....

C l é m e n t i n e  O,o, wat 'n weer... C o b u s - -. Ik zal God danken as de H O O P  V A N  Z E G E N  binnen is.

C o b u s  Tja. - d'r is géén één schip veilig van nacht..Maar de H O O P  V A N  Z E G E N  is 'n oúd schip - en de ouwe schepen vergaan 't minst.

C l é m e n t i n e.  Dat zeg jy...

C o b u s. Nee,dat zegit iedereen die gevaren heit...Ook 'n kommetje juffrouw?

C l é m e n t i n e.  Nee-nee-'k Zal God vannacht tóch bidden...

C o b u s.  Da's heel braaf,juffrouw...Maar de J a c o b a is uit en de M a t h i l d e is uit en de V e r w a c h t i n g is uit...Waarom zou je voor één schip?...

C l é m e n t i n e.  De H O O P  V A N  Z E G E N  is zoo rot - zegt - z zegt....

C o b u s. W ie zeit dat?

C l é m e n t i n e  Dat zegt...dat dacht 'k - dat- dat-viel me zoo in...

C o b u s.  Nee- nou zit je te jokke.....

C l é m e n t i n e.  O - je ben wel beleefd....

C o b u s.  As de H O O P  V A N  Z E G E N  ròt was ,dan zou je vader...

C l é m e n t i n e  Hou toch je malle mond - je zou Knier ongerust ... Gauw de deur dicht,Knier voor de lamp

K n i e r. Goed dat we zyn wezen kyken....

 



8.

J o.  't Schot was ingewaaid.

K n i e r.  O,o mearme jongens - wat zal Barend bang zyn- en net op de thuisreis.

J o.   Koffie moeder - tànte.- Da's nou zoo gek,hè - telkens verspreek 'k me...Drink u nou ook 'n kommetje , Juffrouw. De avond is nog zoo lang en zoo akelig...Ja?...

V I E R D E  T O O N E E L.
D e  v o r i g e n. S i m o n. M a r i e t j e.

S i m o n.  Goeien avond SodejuusSallemanders wat 'n wind.Schei nou uit met jedat verdomde gebler....

K n i e r t j e  Scheelt 'r wat an?

M a r i e t j e.  As 'k an Mees denk...

K n i e r t j e.  Nou.Nou. Kyk is na J o - die d'r vryer is toch óók... 'n goeie zeemansvrouw..domme meid...Kinderachtige meid...Geef d'r maar 'n kommetje troost...

M a r i e t j e.  't Loopt al in de vyfdezevende week

C o b u s.  Huil niet voor je geslagen wordt!..Jullie heb nog niks mee gemaakt!..Staat de equipage voor de deur? klaar?

S i m o n  'k Heb 'r donders weinig lol in...as 'k 't niet voor Daan dee

J o.  Dat zal je goed doen,Simon...

S i m o n.  SodejuusSallemanders - da's kostheet!..'t Is me nòg is gebeurdoverkomen met de hondenkar - in zoo'n noodweer - Dat was met Katrien - die lei voor alle minuten - tweemaal ben 'k toen met kar en al onderste boven gebliksemd - en toen de dokter kwam - was Katrien dood en 't kind was dood - maar as je me vraagt - 'k zit vannacht liever op me kar dan op zee...

K n i e r t j e.  Ja - ja -

J o.  Nog 'n kommetje?

S i m o n.  Nee laten we onze tyd nou niet verlullekletsen!..Klaar,Cobus?

C o b u s  As je maar voorzichtig ben...Nacht samen.....

 



9

V Y F D E  T O O N E E L.
J o.  K n i e r t j e.  C l é m e n t i n e.  M a r i e t j e

J o.  jessus,zit jy nou niet zoo sip!...Laten we nou wat gezellig praten, dan dénk je an niks...

M a r i e t j e.  Gisternacht was 't óok zoo erg...En 'k heb zoo náár gedroomd...zoo verschrikkelyk...

C l é m e n t i n e  Droomen zyn bedrog,malle meid...

M a r i e t j e.  Ik weet heelemaal niet òf 't 'n droom was - d'r werd op de ruite geklopt - éenmaal - toen ben 'k blyve lieggen - en toen nog is - en toen ben 'k opgestaan - niks te zien - niks. En zóo as 'k weer lagei wer d'r weer geklopt - zoo en toen heb 'k Mees z'n gezicht gezien - zoo bleek as....God,o,God... En d'r was niks - niks as wind....

K n i e r t j e  Drièmaal geklopt?...Driemaal....

M a r i e t j e  Telkes zoo - precies zoo -.....

J o.  Je ben toch 'n naar schaap,jy, om 't ouwe mensch de stuipe op d'r lyf te jagen met je geklop.....

Z E S D E  T O O N E E L
D e  v o r i g e n.  S a a r t. T r u u s.

S a a r t .  Wat kyken jullie bezeten?...Dag Juffrouw...

T r u u s.  Magge we effen?

J o.  Hè,goddank,dat jullie komme.

S a a r t.  Vies buiten!'t Zand zit in me nek en me oore.En koud!Gooi nog 'n paar blokkies by.

T r u u s.  'k Kon 't thuis ook niet meer uithouen - me kinderen legge - en zoo niks geen anspraak - en dat gehuil van de wind - D'r zyn twee ducdalven weggeslagen....

K n i e r  Twee ducdalven....

S a a r t.  Vertel nou liever wat ànders...

 



10.

J o.  Dat zeg 'k ook...Wat hebben we nou an al die...Suiker en melk? Ja, hè?.

S a a r t.  Wat 'n vraag! 'k Zal koffie zonder suiker drinken!...

J o.  Nou - Geert wou nooit suiker...

C l é m e n t i n e.   Je zoontje heeft zich dapper gehouen,Truus...'k Zie 'm nog zoo staan wuiven...

T r u u s.  Ja, da's 'n schát van 'n jongen - en amper twaalf jaar - U had 'm motte bywonen,twee en 'n halve maand gelejen,- toen de A n n a zonder Ari binnenkwam - wat heeft dat kind zich rtoen as 'n engel gedragen - net 'n groote man - 's Avonds zat-ie by me op en 'n gesprekken - die jongen weet meer dan ik - As 't schaap nou maar niet èrg zeeziek is geweest...

S a a r t  Nou zal je me niet geloove - maar met 'n rooie bril wòr je niet zeeziek

J o.  Hahaha! Heb - ie 't zelf geprobeerd? Zy doet as de dokters - die laten 'n ander slikken,wat ze zelf niet lusten....

S a a r t.  Ik heb menig nachie an boord geslapen toen me man nog leefde en menig tochie meegemaakt...

J o.  'k HadZou jou wel is wille zien in je olie-pakkie!...

C l é m e n t i n e. Ben jy getróuwd geweest, Saart?

S a a r t.  Wacht nou smeert de juffrouw me stroop om me mond!..Zoo knàp zie ik 'r nog uit, hoor je jonge meiden? - En òf 'k getrouwd was - en stevig - 't was 'n goeie vent,'n beste vent - alleen as 'm iets niet beviel - nou dan zònder kwaadsprekery -maardan hield -ie z'n pooten niet thuis - van me kut en dan smeet-ie de boel stuk - 'k heb nòg 'n koffieketel,waar van ie 't oor afgeslagen het - en voor geen daalder zou 'k 'm willen missen!

C l é m e n t i n e  Ik bie je er geen gulden voor!Hahaha!

 



11.

J o.  Hè zy kan zoo lollig vertellen! Vertel nog is van de haarlemmerolie Saart.!..

S a a r t  Ja, zonder haarlemmerolie was ik geen weduwe en kon 'k hertrouwen!..

C l é m e n t i n e.  Die is leuk!..

J o.  O,u mot'r hóore...Toe,drink nou wat gauwer!..

S a a r t.  'k Stik 'r al in!..Wat kyk je nou K n i e r?Da's de wind - Nou dan - me man was 'n Kemiekert - zoo vin je d'r geen tweede.Je kocht 'm 'n mes in 'n leeren schee - duùr betaald,hoor - en as die dan na vyf weke van de reis weerom kwam - en je 'm vroeg:Jacob ben je me mes verloren - dan zei die'k weet niks van 'n mes - 'k hèb geen mes van jou gekregen - zóo had-ie z'n hersens by mekaar - maar as-ie zich dan 's avonds voor 't eerst in vyf weken uitkleedde en z'n olieschoenen uittrok - klets - dan viel 't mes op de grond - had-ie-al die tyd niks van gevoeld!

C l é m e n t i n e  Vyf weken z'n olieschoenen angehouen! Hoe houdt iemand 't uit.--

S a a r t.  En dan most 'k 'm schoonmake met zeep en soda - geen water gezien en dik in de luis....het ongedierte

C l é m e n t i n e.  Hè - jakkes!...

S a a r t  'k Wou da'k voor al 't ongedierte an boord 'n cent voor 't dozyn kreeg!Dat hebben ze toe op d'r gagie...hahaha! Nou dan -z'n laatste reis slaat 'n stuk water 'm tegen de verschansing,[net toen de schot ter 't bezaanzeil naar bakboord ophaalde -] en z'n been kapot - op twee plaatsen gebroken.Daar zatte ze mee.De schipper kon pappen en 'n eksteroog snyjen,maar 'n been heel mak en - née.Toen wou de schoptter 'r 'n plank onder steken - maar Jacob wou Haarlemmerolie.Elken dag mosten ze 'm Haarlemmerolie op z'n been wryven - en wéer Haarlemmerolie - en nog is Haarlemmerolie - ach jezis - de stakker - toen diede stakker ankwam was z'n been an 't rottenheelemaal mis.Je had 't me toch maar niet motten laten vertellen.

 



12.

J o.  En je heb 'r laatst zèlf om gelachen.

S a a r t.  Nou jawel.Affyn de dooien maak je niet levend.En as je 'r goed over denkt is 't 'n gemeenheid da'k niet hertrouwen mag...

C l é m e n t i n e.  Màg? Wie zal't je beletten ?

S a a r t.  Wie? Wie die gekke wetten in mekaar geflanst heit.'n jaar later vergaat de W i s s e l v a l l i g h e i d  met man en muis.Dan zou je zoo meenen,dat as je man dood is - met z'n anderhalve been was-ie nog meegegaan  -datje 'n anderen màn trouwen mag.Mis poes.Dan mot je,geloof ikeerst in de kranten oproepen waar-ie zit - en as je dan driemaal geen antwoord gekregen heit - asof 'n dooie antwoorden zal - dàn màg-ie 'n nieuw boterbriefje halen.

T r u u s.  Ik geloof niet dat 'k ooit hertrouwen zal...

S a a r t  Wat 'n wonder - jy wàs al tweemaal getrouwd- en as je de mannen dan nòg niet kent.... dan weet ik 't niet

T r u u s.  'k Wou da'k net as jy over alles kon heenpraten..Nee - 't is me 'n angst. Met me eerste was 't grùwelyk - met me tweede dat weten jullie....

C l é m e n t i n e.  Toe vertel is,Truus - 'k zou wel nachte kennen opzitten om die verhalen van de zee an te hooren....

K n i e r t j e.  Vertel n ou geen dingen van dood en ellende...

S a a r t  Hè wat knies jy - steek maar in zee - en schenk jy nog is in - die most Knies heete in plaats van Knier...

T r u u s.  Ach - 't kan je hìer niet gebeuren,Knier - toen woonde 'k in Vlaardingen en 'k was 'n jaar getrouwd zonder kinderen - née Pietje is van Arie - en toen ging -ie weg met de M a g n e e t - ja,'t was de M a g n e e t - op de haringvangst. Da's nou allemaal niks.En jeMaar je begrypt wel wat 'r gebeurt is - anders zou 'k geen kennis an Ari hebben gekregen en niet naast je wonen.De M a g n e e t bleef op 't Zand of ergens anders Maar dat wist 'k toen niet en daar dàcht 'k niet an...

 



13.

J o.  Sst! Wees is stil...

S a a r t. Niks. Enkel wind.

T r u u s. ... Nou - in Vlaardingen heb je de toren en op de toren  heb je de kyker - de tòrenkyker...

M a r i e t j e  Da's in Maassluis óok...

T r u u s.  En die kyker hyscht 'n rooie bal as-ie 'n logger of 'n trawler of 'n ander schip in de verte ziet - en as-ie weet wiè 't is - gewoon 'n wònder hoe-ie an 'n mast,an 't tuig, an de lengtezeilen, an de dekdeelen,ja vraag niet an wàt - 'n schip herkent,dan laat-ie de bal zakken -loopt na de reeder en na de familie en waarschouwt,laat 'k zeggen :de A l b e r t  C o s t e r of deG o e k o o p komt.Nou de familie waarschouwen is al haast niet noodig.Want zóo as de bal op de toren geheschen is,loopen de kinderen in de straat te schreeuwen -ja toen 'k jong was, dee 'k 't ook-"'n Bal op!'n Bal op!"-en dan gaan de vrouwen na de toren en wachten benee tot de kyker komt en dan geven ze'm centen as 't hùn schip is....

C l é m e n t i n e  ...En...

T r u u s  EnNou..en..de M a g n e e t met me eerste man-heb 'k al gezegd da'k toen 'n jàar getrouwd was? -Ja? - de M a g n e e t bleef zes weken weg,zeven weken weg - toch maar proviand voor zès. En telkes riepen de kinderen "'n Bal op,Truus! 'n Bal op Truus!" En dan liep je as 'n gekkin na de toren - maar niemand die je nakeek - ze wisten wel wáarom je liep en as de kyker benee kwam,dan had je 'm wel de woorden uit z'n mond willen scheuren - maar dan vroeg je heel angstig:heb je ting? - ting dat is tyding op z'n vlaardingsch - "Ting van de M a g n e e t?" zei die dan:née: 't is de V r o u w  M a r i a of de W a a k z a a m h e i d of de C o n c o r d i a - en dan slofte je terug zoo langzaam - zoo langzaam liep je te snotterenhuilen denkend an je màn - je màn...Elken dag kreeg je 'n schok door

 



14.

je hersens as je kinderen hoorde - en elken dag was je by de toren - biddend dat God - maar de M a g n e e t kwam niet,diekwam niet - ten lange leste dorst je niet meer na de toren as de Bual geheschen was-dorst je niet meer an je deur te blyven staan wachten òf soms de kyker zelf met de boodschap kwam...Dat heitzoo twee maanden geduurd - twee maanden- en toen - nou toen geloofde 'k 't wel... De visch wordt .... duur betaald De visch die wordt soms dúur betaald....

C l é m e n t i n e. En met Ari - wat is daarmee precies gebeurd?

T r u u s  Ari?

J o.  Nou..da's nog zoo kort gelejen....

T r u u s.  Ach kind -( vertellen lucht je op -) je zou 't wel elk uur van den-dag an iedereen willen doen - as je met zes kinderen ben blijven zitte - en 'n goeie man - 'n beste man - nooit 'n kwaad woord met 'm gehad - nooit. In twee uur was-ie 'r uit - 'n slag van 't spil - geen woord heit - ie meer gesproken.As 't zes dagen later was gebeurd,hadden ze 'm meegebracht - zouen we 'm hier begraven hebben - nou zwommen de haaien al om de trawler ja die ruiken as 'r 'n dooie an boord is....

K n i e r t j e  Ja,dàt is waar,anders zie je ze byna nooit.

T r u u s.  U zal wel geen visscher trouwen,juffrouw,maar 't is droevig,droevig,god,zoo droevig dat ze wat je líef heb gehad op 'n plank binden - met 'n stuk zeildoek 'r om - en 'n steen 'r in - en driemaal om de groote mast heen - en dan één - twee- drie-in godsnaam.. .O,de visch wordt zoo dúur betaald....

J o.  Nou - Truus!...

S a a r t.  Schenk 'r nog maar 'n kommetje... Huil jy nou ook weer?Die zit maar aan Mees te denken...

M a r i e t j e  Nee- nou dacht ik niet an Mees - nou dacht 'k an me broertje Toon,- die toen ook verdronken is.

J o.  Jullie schynen 'r 'n pleizier in te hebben....

 



15

C l é m e n t i n e. Was dat niet op de haringvangst?..

M a r i e t j e.  Z'n tweede reis - en 'n slag van de fok...In eens lag-ie overboord...Reepschieter was-ie..De schipper stak'm nog 'n haringschop toe en die greep-ie,maar de schop was te glad - z'n handen glejen 'r langs - toen hield Jeruzalem,de stuurmansmaat 'm de bezem voor en die greep ie weer.Met z'n drieën trokken ze 'm op - toen liet de bezem los - viel-ie terug in de golven - en nòg is voor de derde maal smeet de schipper 'n lyn overboord...God wou me broertje hebben,want de lyn brak -en de andere helft ging mèt me broertje in de diepte...

C l é m e n t i n e  Da's schrikkelyk - driemaal xxx grypen en driemaal loslaten...

M a r i e t j e ..En as of 't kind 't's morgens voelde ankommen...de heele nacht had -ie leggen huile - vertelde de schipper - legge huile om me moeder,die ziek lei - en toen de schipper 'm troostte,zei-ie:nee , schipper,al wordt me moeder beter,ik eet vandaag me laatste harinkie... Dàt heeft vader zoo an de drank gebracht...

C l é m e n t i n e.  Nou,Marietje -

M a r i e t j e  Née,nìet nou juffrouw - heusch.Toen ik-ie van reeder Pieterse terug kwam met 't deel van de besomming dat Toontje as reepschieter toekwam - achttien blijft gulden vyf en dertig cent -over vyf weken - nenee,vyf en halve week - toen dee-die gewoon as krankzinnig - toen smeet-ie de cente over de grondvloer - toen vloekte die op - 'k zal 't maar niet overbrengen - op àlles - en ik - hoe oud was 'k toen - veertien,jà veertien ik raapte ze huilend op - want we konne 't best gebruike - moeder d'r ziekte en d'r begraven had 'n boel gekost...en achttien gulden is 'n hoop geld...'n hééle hoop.

J o.  Achttien gulden voor je kind..achttien....

S a a r t.  Heb u wel is gehoord,juffrouw,nou we tóch an 't verhalen

 



16

zyn - van de jongens van Wyntje?

C l é m e n t i n e.  Wyntje uit de kommenyswinkel?

S a a r t.  Precies - die had jàren geleden twee ràkkers - 'n bengels - 'n deugnieten....

J o.  Wees is effen stil...

S a a r t  Niks niemendalenkel wind.Ben je zoo bang uitgevallen van avond?

J o.  Bang? Ik bang? Nee,hoor,hahaha!...Ik bàng?

S a a r t.  Dat waren dùvels!...Brutaal,by de hand,nou!Die gingen allebei mee,voor de tweede reis,met - met - hoe hiette-die logger ook weer?

K n i e r t j e.  Met de J o n g e  A b r a h a m...

S a a r t.  Zy heit 'n geheugen!..Nou-Wyntje belooft ze allebei 'n nieuwe zeemanspet as ze oppassen.Want de jongste was 'n schooier,'n dièf - d die vond 't bloed van de prikken die-ie de koppen afbeet lèkker-nee,maar stel je is voor - en as-die de schipper wou pesten dan schudde die de koffie zóo dat de schipper enkel dik kreeg - maar anders 'n jongen om te zoenen.De vygen,die de schipper 'm gaf om z'n mond te spoelen - as die prikken gebeten had - déélde die met z'n broertje - Nou laat ik niet te lang kletsen...Op 'n nacht,dat de jonges nog in de kooi leien - u weet ze motten 't eerst 'r uit om 't logies te vegen en de rommel an kant te zetten - wordt de J o n g e  A b r a h a m door 'n Engelsman overvaren. De heele bemanning springt as duvels over en de A b r a m zinkt.Door de schok worden de jonges - Gys was veertien en David dertien wakker en hebben net tyd in de groote mast te klimmen.Jezus,jeens schreeuwt de schipper de speeljonges en de inbakker zyn an boord gebleven.D'r stond 'n gemeene,holle zee.En voor d'r oogen zagen ze de twee jonges wegzakken - David , die brutale dièf - zoo waarachtig as 'k 't leven heb:'t is wáar - riep nog net voor-ie zionk: zeg moeder genacht...

C l é m e n t i n e.  Ach,ach,wat 'n ellende....

 



17.

S a a r t.  En net as je in de boeken leest - Wyntje had de nieuwe zeeman spetten gekocht - en die bewaart ze nou nog - in d'r kast by 't mooie vaatwerk.

K n i e r t j e.  Ja,ja, - as 't water is sprekenpraten kon....

T r u u s  De visch wordt duur betaald.....

C l é m e n t i n e.  Toe Knier- vertel jy nou ook is - jy heb zoo'n boel ondervonden .

K n i e r t j e.  Vertellen? Ach juffrouw 't leven op zee is geen vertelsel De mannen hebben 't hard en de vrouwen hebben 't hard.Gisteren ging 'k voorby de tuin van de burgemeester - ze zatte net an tafel en ate schelvisch waarvan de damp afsloeg - en de leverdjes leien apart - en de kind ere zaten met gevouwen handen te bidde.Toen dacht ik in me onnoozelheid - en as 't verkeerd van me was,dan mag God 't me vergeven - dat 't niet goed van de burgemeester was - van de burgemeester niet - en van andere niet - want de wind waaide zoo hard,zoo hard uit 't oosten - en de visschen kommen uit 't zelfde water waarin onze dooien - hoe mot 'k 't zeggen-waarin onze dooien - ach u begrypt me wel 't Is wel dwaas om zulkeaan die malligheden te denken - want't is je bestaan - en tegen je bestaan mag je niet in opstand komme.

T r u u s.  Ja-zy kan 'r van meepraten...

K n i e r t j e.  Me man was 'n visscher één uit de duizend.As 'r gelooid wier,proefde die an 't zand waarie -ie was.'s Nachts zei-ie menigmaal we zyn op de 56 en dan wàs - ie op de 56.Wat heeft-ie niet alWat heeft die als matroos al nietmeegemaakt!Eens heit - ie twee dagen en twee nachten metnogdrie anderen in de boot rondgezwommrven.Dat was toen ze de beug moesten inhalen en 'r zoo'n mist opzette,dat ze geen jóon meer onderscheiden konden,laat staan de logger terugvinden.\In twee dagen en twéé nachten geenzondereten of drinken - En later weer,toen z'n schuit verging - dat had u 'm motte hoore vertellen-zwom-ie met ouwe Dirk na 'n omgeslagen roeiboot en daar

 



18

klom-ie op.Die nacht zei-die vergeet 'k nooit.Ouwe Dirk was te moe of te oud om 'n vasthou te krygen.Toen stak me man z'n mes in de boot en Dirk die grypen wou en haast zonk greep i n 't mes dat drie van z'n vingers 'r byhingen - ja-da's allemaal gebeurd - en met gevaar van z'n eigen leven trok -ie 'm op de omgeslagen boot - Zoo dreven ze met d'r tweeën in de nacht-en Dirk die armeouweDirk -of 't van 't bloedverlies kwam of van angst - Dirk werd  krankzinnig.Die zat m'n man maar an te kyken met oogen as van 'n kat in 't donker en die sprak van de duvel die in 'm was - van de satan - en 't bloed,zei me man,liepmaarover de boot en de golven hadden maar werk om 't weg te spoelen.Net tegen de morgen glee Dirk na benee - zoo uit zich zelf en me man wer opgepikt door 'n vrachtboot die langs voer.'t Heit 'm niet geholpen - drie jaar later da's nou twaalf jaar gelejen - bleef de C l é m e n t i n e - die uw vader na u genoemd had - op de Doggersbank mèt me twee oudste zoons - en van wat 'r met diedaarmeegebeurd is,weet 'k niks,heelemaal niks - Nooit 'n luik of 'n joon angespoeld - niks meer,niks -je kan 't je eersteerst kan je je dat niet voorstellen - maar na zooveel jaren weet je d'r gezichten niet goed meer - en daar dank je God voor.Want hoe erg zou 't niet zyn,niewaar? - as je altijd deherinnering behield.Nou heb 'k ook me vertelsel gedaan - elke zeemansvrouw heit zoo iets in d'r familie - 't is geen nieuwigheid-Truus heit gelyk:de visch wordt soms duur betaald... Huil je juffrouw?

C l é m e n t i n e  O God - as 'r vannacht maar geen schèpen vergaan....

K n i e r t j e  ..We zyn àllemaal in God's hand - en God is groot en goed

J o.  ...Schepen vergaan!Schepen vergaan! De een blert en de ander huilt!..'k Wou da'k van avond in me eentje gezeten had Jullie maken iemand dol,dol,dol!..

 



19.

C l é m e n t i n e.  Jo - wat hebscheelt je?..

J o.  ..Háár man en haár broertje - en me arme oom -al die beroerde verhalen - inplaats van je op te vroolyken!...Vraag myn nou ook!Me vader is verdronken,verdronken,verdronken,verdronken!En d'r zyn 'r nog meer verdronken,verdronken!...En..O, jullie zyn allemaal  ellendelingen - jullie zyn ...

Z E V E N D E  T O O N E E L.
De v o r i g e n  z o n d e r  j o.

T r u u s  'k Geloof dat ze bàng is geworden.....

M a r i e t j e  Wil ik 'r gaan opzoeken?....

K n i e r t j e  Nee kindMarietje laat maar - buiten bedaard ze van zelf -z'is een beetje overspannen- al de twee laatste dagen - gaat u nu weg, juffrouw?..

C l é m e n t i n e  't Is laat geworden K n i e r - en je nicht - je nicht was wel een beetje onhebbelyk - nee,'kneem 't niet kwalyk.Wie brengt me naar huis?

S a a r t  As d'r dan één opstapt, - stappen we allemaal op - met elkaar waai je niet weg - Dag Knier.

M a r i e t j e.  Dag Tante Knier...

K n i e r t j e  Nog is wel bedankt,juffrouw voor de soep en de eieren..

T r u u s  Kom je morgen avond by myn 'n kommetje drinken - toe,zeg maar ja-

K n i e r t j e  Nou misschien.Dag juffrouw.Dag Marietje.Dag Saart as je Jo ziet,stuur d'r direkt terug,wil je?

A C H T S T E  T O O N E E L.
j O  k N I E R T J E

 



Pauze   20

A C H T S T E  T O O N E E L
J o. K n i e r t j e.

J o.  

K n i e r t j e.  Da's goed dat je na bed gaat - je ben heelemaal overvanspannenstreek.Was dat 'n uitval -tegendàt zoo'ngoede kind dat door weer en wind me eieren en soep komt brengen.

J o.  Jouw zoons zyn wel in weer en wind uit voor haar enhaar en d'r vader...

K n i e r t j e  En voor òns...

J o.  En voor òns... O, de zee is zoo wildwoest....

K n i e r t j e  Ben je wezen kyken?...

J o.  Ik kaon niet tegen de wind op - maar de halveeele wering is weggeslagen...de pier staat onder ..O!O! Jullie heefthebben hadden me kapot gemaakt met al die smerige verhalen!

K n i e r t j e.  Ik herken jou niet van avondWat mankeert je toch - Ben je ooit zoo geweest toen Geert by de marine wasvoer? ga na je bed - en bid - bidden is de éénige troost - en - 'n zeemansvrouw mot niet zwak wezen - Want over 'n paar maanden stormt 't weer,telkens weer - en - d'r zyn meer visschers op zee dan onze jongens

J o.  Barend hebbe we haast wegnaar boordgejaagd - tot 't laatst heb 'k 'm gesard Hoor nou 's

K n i e r t j e  Da's toch gekkewerk!Blyf met je pooten van 't raam!...

J o.  O!O!O! ...

 



21

K n i e r t j e  Hou je mond!Zoek dan de lucifers! Haast  je dan wat!- Naast 't zeepbakkieHeb-ie ze?..'k Ben gewoon koud geworden van schrik .. Wat zit je nou?...

J o.  Ik ben bang...

K n i e r t j e.  Mot je niet wezen....

J o.  As 'r iets gebeurt - dan - dan -...

K n i e r t j e  Wees nu verstandig en klee je uit... WACHT DOEK

J o.  Nee, 'k blyf hier de heele nacht.

K n i e r t j e.  nou'k Vraag je - hoe mot 't dan - as jullie is getrouwd - as je zelf moeder...

J o.  Je weet niet wat je zegt - Je weet niet wat je zegt,tante Kniertje!-As Geert - o God,'k heb 't je niet durven zeggen...

K n i e r t j e.  O Is 'r tusschen jou en Geert - onder myn dak -- Da's niet mooi van je - niet mooi een geheim te hebben -wantjouw jongen - jouw màn is myn zoon Kom - kyk niet zoo in 't vuur - huil niet meer.'k Zal 'r geen harde woorden over spreken - al was 't verkeerd - van jou en van hem - Kom,ga over me zitten - en dan zullen we samen

J o.  _ik wil niet bidden...

K n i e r t j e  Niet bidden?

J o   As 'r iets gebeurt....

K n i e r t j e  'r Gebeurt niks!

J o.  As 'r iets - iets - iets - dan bid 'k nooit wmeer,nooit meer - dan is 'r geen God en geen moeder Maria en dan bestaat 'r niks,niks...

K n i e r t j e  Praat zoo niet...

J o.  Wat heb je an 'n kind zonder man....

 



22

K n i e r t j e  Mag jy dat zeggen?

J o.   Die wind maakt me gek,Tante!...

K n i e r t j e.  O barmhartige God,ik hoop met een vast vertrouwen... in uwe oneindige goedheid

 

 

E I N D E  V A N  H E T  D E R D E  B E D R Y F/
-oOo-    Pauze.

 

 

 

 

Tekstverantwoording

Transcriptie van het oorspronkelijke souffleursboek door drs. M.G. Vonder, © oktober 2015.

 



HH site
Web

150 JAAR
Herman Heijermans

Jubileumactie

Nieuwsbrief ontvangen

Doneren aan het project

 
colofon
Deze website is gestart op 3 december 2014, de 150ste geboorte­dag van Herman Heijermans Jr. en officieel gelanceerd op 24 september 2015.
De pagina's zijn handmatig gezet in Verdana 14 px. Alle wijzigingen voorbehouden. Deze website gebruikt geen cookies.
copyright en disclaimer
Voor de op deze website gepubliceerde teksten van Herman Heijermans geldt de licentie CC-BY-SA 4.0 (Naamsvermelding-Gelijk Delen). Alle andere materiaal, inclusief ontwerp, opzet en achtergronden, valt onder normaal auteursrecht. Mocht een rechthebbende aan onze aandacht zijn ontsnapt, dan verzoeken we deze zich te wenden tot de redactie. Voor eventuele schade, ontstaan door fouten in de inhoud, aanvaarden wij geen aansprakelijkheid.
contact
email: M.G. Vonder
post: W. Passtoorsstraat 12-1
1073 HX Amsterdam