HERMAN HEIJERMANS
toneelschrijver in zijn en onze tijd

    Home | Opzet van het project | Heijermans Toneelwerken | Bronnen | Blog | Retraite | Over ons en contact

Heijermans' toneelteksten online

Zoek op de site

REDER HOOGENDIJK OP DE HOOGTE VAN MALVERSATIES

Voornaamste bron van Heijermans uitte in 1893 kritiek
op moedwillig verspelen van slechte vaartuigen


Reder Arij Hoogendijk Jz. uit Vlaardingen, zelf telg uit een redersgeslacht van drie generaties en schrijver van het boekwerk De Grootvisscherij op de Noordzee uit 1893, was ervan op de hoogte dat er malversaties werden gepleegd met niet-zeewaardige vissersschepen om de verzekeringsgelden te innen. Dat blijkt uit een passage op p. 264-265 van zijn boek:

"De reeder had besloten, het scheepje zóó te verslijten, want vernieuwen, daarvoor waren de tijden te slecht. Hij had besloten het scheepje zóó te verslijten en de elementen waren hem te hulp gekomen en hadden het sloopingswerk volbracht, ten koste van acht mensenlevens - ten koste van het geluk van zoo oneindig velen".

Dat Hoogendijk een voorname bron is voor Heijermans bij het schrijven van Op Hoop van Zegen blijkt uit allerlei uitdrukkingen en kleine gegevens. Een pagina of twintig voor de hier gegeven passage, beschrijft hij het ritueel van het uitwerpen van het eerste joon (baken) van de lijnen met baaklijn en gooi, met de uitroep: "Zet je joon maar op hoop van zegen".
Op p. 215 geeft hij de inhoud van een stoppekistje, en op p. 240 citeert hij de uitroep: "Houw uit je stagfok!" - waarvan de spelling niet overal hetzelfde is. Een oude druk van Koenens Nederlands Woordenboek schrijft b.v.: "Hou uit je stagfok" voor "span het fokzeil uit", een spelling die door Van den Bergh (1995) wordt overgenomen (p. 72). Op p. 211 wordt als eigenschap van een goed matroos geven, dat hij "zuinige graten en vette levers kan snijden". Cobus geeft een nauwgezette beschrijving van het werk van een matroos in scène 3 van het derde bedrijf ("één ton kele uit veertienhonderd kabeljauwe") en zegt hierbij hetzelfde (Van den Bergh p. 88).

Als Geert zegt in zijn ijzersterke tirade in II,11 (p. 73): "Met twalef koppe gaan we strakkies in zee - van de hele besomming krijgen wij vijf en twintig - jij vijf en zeventig procent (n.b. in de eerste druk: "Wat krijgen wij van de besommming - wat jij?") - wij doen 't werk - jij zit (veilig) thuis. Je schip is geassureerd - en wij - wij kenne verrekke as 'r 'n ongeluk gebeurt - wij zijn de assurantie niet waard..." - wanneer Geert dat zegt, is zijn toon wel harder dan die van Hoogendijk, maar de inhoud komt voor wie de laatste goed leest, niet minder precies aan. Mensenlevens telden niet, het geluk van degenen die afhankelijk waren, evenmin.
Dat Heijermans actueel was met het stuk, waaraan hij vier jaar werkte, wisten we; nieuw was wat hij te berde bracht, zeker niet.

Terug naar de inleiding


HH site
Web

150 JAAR
Herman Heijermans

Nieuwsbrief ontvangen

Doneren aan het project

 
colofon
Deze website is gestart op 3 december 2014,
bij gelegenheid van de 150ste geboorte­dag van Herman Heijermans Jr.
De pagina's zijn handmatig gezet in Verdana.
copyright en disclaimer
Voor de content op deze website geldt de licentie CC-BY-SA 4.0 (Naamsvermelding-Gelijk Delen). Mocht een rechthebbende aan onze aandacht zijn ontsnapt, dan verzoeken we deze vriendelijk zich te wenden tot de redactie.
Deze website is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Voor eventuele schade, ontstaan door fouten in de inhoud, aanvaarden wij echter geen aansprakelijkheid.
contact
email: M.G. Vonder
post: W. Passtoorsstraat 12-1
1073 HX Amsterdam